Databank communicatie

Onderzoek naar communicatie in de gezondheidszorg vindt op het NIVEL al vanaf 1976 plaats met behulp van video-opnames in de dagelijkse praktijk. De Databank Communicatie bevat inmiddels zo’n 16.000 video-opnames van contacten tussen patiënten en verpleegkundigen, medisch specialisten en huisartsen in binnen- en buitenland.
 


Deze unieke Databank weerspiegelt de veranderingen die zich door de jaren heen binnen de gezondheidszorg hebben voltrokken en is zodoende van historisch, beleidsmatig en maatschappelijk belang. Beeld en geluid van de video-opnames blijken vergankelijk. Om de gegevens te behoeden voor verval is het NIVEL daarom bezig met het digitaliseren van het volledige videobestand, een tijdrovend en kostbaar proces.

De zich alsmaar verbredende en verdiepende Databank Communicatie levert steeds actuele gegevens over een scala aan beleids- en wetenschappelijke vraagstukken, zoals over de actuele aandacht voor preventie en leefstijl in de eerste lijn, de mondigheid van patiënten in de spreekkamer en de kwaliteit van voorlichting door apotheker, praktijkondersteuner of verpleegkundige. De resultaten van de projecten die met Databankgegevens worden uitgevoerd worden enerzijds als spiegelinformatie naar de betreffende beroepsgroepen gebruikt, anderzijds in wetenschappelijke artikelen beschreven en op internationale congressen gepresenteerd. Ook kunnen met de Databankgegevens methodologische vragen beantwoord worden, zoals vragen naar de betrouwbaarheid en validiteit van registratie- en vragenlijstgegevens. Op Europees niveau vervult de Databank Communicatie een belangrijke modelfunctie voor internationaal vergelijkend onderzoek naar communicatie in de gezondheidszorg. De NIVEL Databankprojecten richten zich onder meer op de volgende thema’s:

Leefstijladvisering door huisarts en praktijkondersteuner
Voor onderzoek naar (historische veranderingen in) de frequentie en inhoud van leefstijladvisering aan patiënten door de huisarts en de praktijkondersteuner wordt onder meer gebruik gemaakt van video-opnames van alledaagse consulten uit de Databank Communicatie die in 2001, 2008 en 2010 zijn verzameld bij een groot aantal huisartsen en praktijkondersteuners. Resultaten van deze projecten worden teruggekoppeld aan de betreffende zorgverleners. De effecten van deze terugkoppeling worden onderzocht binnen gecontroleerde onderzoeksdesigns.

Therapietrouw
Het bevorderen en bespreekbaar maken van medicatie therapietrouw is een ander centraal thema van onderzoek waarvoor de Databank wordt gebruikt. Zo wordt gekeken naar determinanten van therapietrouw, naar de invloed van arts-patiënt communicatie op het voorkómen van therapieontrouw en naar de redenen voor het al dan niet bespreken van factoren die samenhangen met goed medicijngebruik. Ook worden meerdere interventies ontwikkeld die therapietrouw moeten bevorderen. De focus ligt daarbij niet alleen op de huisarts. De handelswijzen van de patiënt, de apotheker en de praktijkondersteuner worden eveneens onder de loep genomen.

Nieuwe patiëntcontacten
Contacten met patiënten vinden allang niet altijd meer alleen één op één plaats noch uitsluitend in spreekkamer of aan (ziekenhuis)bed. De computer faciliteert nieuwe, online contacten. Daarnaast worden op steeds meer plaatsen homogene groepen patiënten tegelijkertijd in zogeheten groepsconsulten gezien. Deze nieuwe vormen van contact verbreden de betekenis, rollen en functies van de betrokkenen in een hulpverleningssituatie en vragen om monitoring van processen en uitkomsten. De Databank Communicatie bevat inmiddels een groot aantal video-opnames van zowel groepsconsulten als van contacten die volgen op e-health interventies, waarmee de consequenties van deze veranderingen voor de zorgpraktijk nauwgezet geëvalueerd worden.

Integriteit en validiteit
Vaak worden effecten van communicatietrainingen voor zorgverleners onderzocht zonder er op te letten of het geleerde daadwerkelijk in praktijk gebracht wordt. De video-observatiegegevens uit de Databank maken het mogelijk deze treatment integrity te onderzoeken door te controleren of zorgverleners en patiënten doen wat hen geleerd is en wat ze zeggen te doen. Ook faciliteert de Databank het betrouwbaar meten van uitkomsten als informatie recall. Of een patiënt gegeven informatie goed onthoudt kan immers alleen goed worden nagegaan door dat af te zetten tegen de informatie die daadwerkelijk is gegeven. Dit is mogelijk door het analyseren van video-opnames van voorlichtingsgesprekken.