Griep: veel gestelde vragen

Wat is griep?
Griep is een acute luchtweginfectie die veroorzaakt wordt door verschillende griepvirussen. De meest voorkomende symptomen van ongecompliceerde griep zijn: een plotseling begin met koorts, koude rillingen, hoofdpijn, spierpijn en een droge hoest. De hoest kan lang aanhouden, de overige klachten verdwijnen meestal na 2-7 dagen.

Hoe ernstig is griep?
Voor de meeste mensen is griep slechts een vervelende ervaring, maar enkelen kunnen er ernstig ziek van worden. De meest voorkomende complicaties van griep zijn bronchitis en longontsteking. Voor behandeling hiervan kan een ziekenhuisopname noodzakelijk zijn. Griep is vooral riskant voor bejaarden en chronisch zieken zoals hart-, long-, suikerpatiënten en patiënten met een gestoorde immuniteit. Echter, tijdens de pandemieën in 1918 en 2009 (zie verder), waren het vooral de jonge, gezonde mensen die erg ziek werden.

Hoe bepaalt de dokter of je griep hebt?
In het algemeen baseert de arts de diagnose op een combinatie van symptomen, zoals hoge koorts, keelpijn, kriebelhoest, spierpijn en malaise. Het kan echter lastig zijn om griep te onderscheiden van andere luchtweginfecties. Tijdens een griepepidemie, blijkt ongeveer de helft tot driekwart van de mensen met symptomen van griep daadwerkelijk geïnfecteerd te zijn met het griepvirus, ook influenzavirus genoemd. Of je echt griep hebt, kan onderzocht worden door een neus- of keelwat af te nemen en deze in het laboratorium te testen op aanwezigheid van griepvirus. Echter, de uitslag van zo’n monster komt vaak als de patiënt weer beter is en heeft voor de behandeling meestal geen consequenties.

Hoe is griep te onderscheiden van een gewone verkoudheid?
Veel mensen verwarren de gewone verkoudheid met griep. Griep is echter meestal een ernstiger ziekte dan een verkoudheid en gaat gepaard met koorts. De symptomen van een gewone verkoudheid verdwijnen in het algemeen sneller en complicaties zoals een longontsteking komen slechts zelden voor.

Wat zijn de symptomen van een gewone verkoudheid?
De symptomen van een verkoudheid zijn: een loopneus, niezen, waterige ogen en keelpijn. Deze symptomen zijn beperkt tot het bovenste deel van de luchtwegen. Hoge koorts en spierpijn zijn in het algemeen niet geassocieerd met een verkoudheid en wel met griep.

Zijn er virussen die wat betreft symptomen op griep lijken?
Een infectie met het rhinovirus, respiratoir syncytieel virus (RSV), para-influenzavirus of adenovirus geeft symptomen die ook vaak voorkomen bij infectie met het griepvirus.
 
Is griep te voorkomen?
De enige bewezen, efficiënte methode van preventie is vaccinatie. Antivirale medicijnen zouden ook griep kunnen voorkomen (als profylaxe), maar deze worden in principe gereserveerd voor een pandemie, omdat er anders toenemend resistentievorming op zou kunnen treden.
 
Hoe komt het dat mensen vooral in de winter griep krijgen?
Het griepvirus gedijt beter bij lage temperaturen en in droge lucht. Verder zitten mensen in het winterseizoen veel en dicht bij elkaar in kleine ruimten, wat de verspreiding van het virus vergemakkelijkt.

Hoe verspreidt het griepvirus zich?
Het virus verspreidt zich via hele kleine druppeltjes in de lucht tijdens hoesten of niezen en via de handen.
 
Hoe lang is een persoon besmettelijk?
De besmettelijk periode is voor volwassenen 3-5 dagen vanaf het begin van symptomen en tot 7 dagen voor jonge kinderen.
 
Wat is de behandeling?
Als je griep hebt kun je een pijnstiller zoals paracetamol gebruiken om hoofdpijn en spierpijn te verlichten en de koorts te verminderen.
De nieuwste categorie medicijnen tegen griep zijn de neuraminidase remmers. Deze grijpen in op de virusvermeerdering. Neuraminidaseremmers kunnen de ziekteperiode verkorten met 1 à 2.5 dagen en de kans op complicaties verminderen, mits binnen 48 uur na het verschijnen van de eerste symptomen de behandeling gestart wordt. Op dit moment zijn zanamivir (Relenza®) en oseltamivir (Tamiflu®) geregistreerd voor behandeling en voorkoming van influenza in Europa. Ze worden echter in verband met snelle resistentievorming gereserveerd voor gebruik bij patiënten met een verhoogd risico op complicaties van griep. In het seizoen 2007/2008 bleek in Nederland 27% van de influenza A-virussen resistent voor de neuraminidaseremmer oseltamivir. Ook zijn het geen onschuldige middelen, zoals wel eens gedacht wordt. Bij overgevoeligheid voor het middel kunnen ernstige gedragsveranderingen en ademhalingsproblemen optreden. Deze medicijnen kunnen in Nederland daarom alleen verkregen worden via de huisarts of specialist. Zij zijn géén vervanging voor de jaarlijkse griepprik. De griepprik blijft de meest effectieve manier om griep te voorkomen.

Hoeveel mensen krijgen per jaar griep?
Dit is afhankelijk van de ernst van de epidemie. De schatting is dat ongeveer 10-15% van de mensen over de hele wereld per jaar griep krijgen. Tijdens grote epidemieën kan dit oplopen tot 50%. Op basis van Nederlandse gegevens is geschat hoeveel mensen griep hebben gehad de afgelopen vijf winterseizoenen. In het griepseizoen 2016/2017 zijn ongeveer 500.000 mensen ziek geworden door de griep. Het griepseizoen 2016/2017 was daarmee een gemiddeld griepseizoen in vergelijking met vier voorgaande seizoenen.

 
Wat is een epidemie?
Er wordt gesproken van een epidemie wanneer het aantal gevallen van griep in een bepaald gebied gedurende een bepaalde periode aanzienlijk hoger is dan de rest van het jaar.
 
Wat is een pandemie?
Een pandemie is een wereldwijde epidemie die wordt veroorzaakt door een nieuwe virusvariant. Een nieuw subtype wordt gekarakteriseerd door een grote verandering in de eiwit antigenen op het oppervlak van het virusdeeltje. Omdat de meeste mensen niet de kans hebben gehad immuun te worden tegen dit nieuwe virus, kan er wijdverspreide infectie plaatsvinden. Pandemieën kunnen alleen plaatsvinden door een nieuw subtype van het type A griepvirus.
 
Wanneer is de volgende pandemie?
Dit is niet bekend. In de 20ste eeuw waren er ernstige pandemieën in 1918 (“Spaanse griep”), 1957 (“Aziatische griep”) en in 1968 (“Hong Kong griep”). In 2009 deed zich een minder ernstige pandemie voor met influenza AH1N1 ("Mexicaanse griep").
 
Zal de volgende pandemie tijdens de winter komen?
Niet perse. Het kan op ieder moment in het jaar gebeuren. De beruchte “Spaanse griep” is begonnen in maart-juli 1918. Echter, de meeste doden vielen in de winter van 1918/1919. Ook de pandemie van 2009 openbaarde zich op wereldniveau in de zomer en veroorzaakte vanaf half oktober een epidemie in Nederland.

De huisartsenpeilstations van NIVEL Zorgregistraties eerste lijn, 42 huisartspraktijken verspreid over Nederland, sturen het hele jaar door wekelijks neus- en keelwatten in van patiënten met griep-achtige aandoeningen om voortdurend een vinger aan de pols te houden met betrekking tot de frequentie van griep, de verspreiding over het land en de veroorzakende virussen. De stand van zaken wordt gedurende het griepseizoen wekelijks gerapporteerd op de volgende website: www.nivel.nl/griep.