Monitor krimpgebieden

De zorg in krimp- en anticipeergebieden in Nederland staat onder druk door de vergrijzing van de bevolking en de hulpverleners. Met deze Nivel monitor worden gemeenten en regio’s in de betreffende gebieden vergeleken, onderling en met de rest van het land.

We houden de ontwikkelingen in het zorgaanbod, het zorggebruik en de -kosten over de laatste vijf jaar in de gaten. De monitor is opgezet voor onderzoekers, beleidsmakers en zorgverleners. Zij kunnen leren van allerlei vergelijkingen tussen regio’s en gemeenten en daar conclusies uit trekken voor hun eigen situatie of onderzoek.

Wat zijn krimp en anticipeergemeenten?
In krimp en anticipeergemeenten daalt het inwonertal. In krimpgebieden zal het aantal inwoners in 2040 met zestien procent zijn gedaald. In anticipeergebieden daalt het inwonertal minder snel, maar nog altijd sneller dan in de rest van het land. In sommige gebieden, zoals de Randstad, groeit de bevolking juist. Vooral jongeren vertrekken uit de krimp- en anticipeergebieden, kwetsbare mensen en ouderen blijven achter en zorgen voor extra druk op de gezondheidszorg, zeker in de eerste lijn. Soms ontstaan ook regionale tekorten aan zorgpersoneel.

Vergelijken
De monitor geeft inzicht in de gevolgen van de bevolkingskrimp met een focus op de eerstelijns gezondheidszorg. Aan de hand van de regio- en gemeentevergelijkingen kunnen beleidsmakers, adviseurs en onderzoekers beleid evalueren, aanpassen of vernieuwen. Het Nivel biedt ondersteuning om van deze regionale en lokale verschillen te leren. Zo dragen we bij aan het streven om zorg zo goed en efficiënt mogelijk, op maat en dichtbij burgers aan te bieden; ook in de krimpgebieden.

Wat kan je met de monitor?
Vergelijkingen maken tussen krimp- en anticipeerregio’s onderling en met de rest van Nederland om zo de meest opvallende verschillen te traceren.
Welke regio’s springen er in negatieve zin uit als het gaat om het aantal huisartsen per 1000 inwoners, het aantal werkende verloskundigen in fte’s en de gemiddelde afstand tot een huisartspraktijk? En zijn dat dan steeds dezelfde regio’s?

Ook zijn vergelijkingen mogelijk op basis van de Vraag Aanbod Analyse Methode (*VAAM) waarmee we inschatten welk zorggebruik verwacht kan worden in krimp- en anticipeerregio’s op basis van bevolkingskenmerken als leeftijd, geslacht en sociaal economische status. Is dit zorggebruik in alle regio’s hoger dan in de rest van Nederland? Hoe pakt dit uit voor de gedeclareerde zorgkosten per inwoner?

Leren van de verschillen
Vergelijkingen maken tussen een specifieke krimp- of anticipeergemeente en een andere gemeente of regio om zo specifiek te leren van de verschillen.
Hier staat het monitoren van één krimp- of anticipeergemeente centraal. Eerst kiest de gebruiker één of meer gemeente die het meest lijken, bijvoorbeeld in het aantal inwoners, dezelfde regio of het percentage ouderen. Vervolgens laat de monitor voor zorgvragen, zorgaanbod en zorgkosten zien welke gemeente het meest afwijkt van de gekozen krimp- of anticipeergemeente.

Beide methoden leveren door vergelijkingen nieuwe inzichten op. Ze stimuleren het zoeken naar verklaringen: waarom heeft de ene krimp- of anticipeerregio een ander eerstelijnsaanbod dan de andere? Waarom is de zorgvraag in de ene gemeente lager dan in de andere? Nieuwe inzichten maken het mogelijk om beleidsopties en/of mogelijke samenwerking tussen gemeenten en regio’s te verkennen.

Wilt u zelf ook gebruik maken van onze monitor?
Ga dan naar de webpagina Zorgmonitor Krimpgebieden. De handleiding wijst de weg en resultaten zijn gratis te downloaden. Alle krimp- en anticipeerregio’s zijn opgenomen in de monitor. De keuze uit indicatoren voor het zorgaanbod, zorggebruik en zorgkosten hebben betrekking op de eerstelijnszorg.

Meer informatie nodig?
Heeft u tijdens of na het gebruik van onze monitor meer informatie nodig? Neem dan contact op met Prof. dr. Ronald Batenburg via 030-2729861 of per mail r.batenburg@nivel.nl of met drs. Simone Versteeg via 030-272645 of s.versteeg@nivel.nl.
 

*VAAM
Bij de inrichting van de eerstelijns zorg in een wijk of regio moet bij uitstek rekening worden gehouden met de kenmerken en zorgbehoeften van de burgers. De Vraag Aanbod Analyse Monitor maakt het mogelijk om de zorgvraag van de bevolking op lokaal niveau te schatten en af te stemmen op het aanbod. De methode maakt gebruik van gegevens van Nivel Zorgregistraties eerste lijn en het CBS. De VAAM methode wordt sinds 2010 toegepast om te berekenen methode hoeveel eerstelijnszorg er in een wijk of regio te verwachten is. Die schattingen worden uitgesplitst naar zorg in de huisartspraktijk, op de huisartsenpost en psychosociale zorg en gepresenteerd op gemeente- en postcodeniveau.

Samenwerking
De VAAM methode is eerder ontwikkeld door het Nivel in samenwerking met de Patiëntenfederatie Nederland en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). De resultaten zijn opgenomen in de ROS wijkscan en levert een bijdrage aan het afstemmen van het lokale zorgaanbod in de eerste lijn.