Tool LIZ - Leidraad Stappenplan

De LIZ-leidraad biedt uw organisatie aangrijpingspunten ten behoeve van het LIZ-beleid. Door vragen binnen elke stap te beantwoorden kunt u nagaan welke LIZ-procesonderdelen en activiteiten aanvullende aandacht verdienen.

LIZ-leidraad: een driestappenplan
Indien u de leidraad niet online wilt doorlopen, kunt u de PDF 'LIZ-Leidraad Stappenplan' downloaden.

Start

Vraag:

U wilt leren van incidenten in de zorg. Heeft u voldoende informatie om verbeteracties in te zetten?

Kies één van onderstaande antwoorden:

Nee, ik heb geen inzicht in de aard en kenmerken van risico’s en incidenten. (zie Stap 1)
Nee, ik heb geen inzicht in de oorzaken van risico’s en incidenten. (zie Stap 2a)
Ja, maar ik vind het lastig om prioriteiten te stellen voor een juiste afhandeling van de risico's en incidenten. (zie Stap 2b)
Ja, maar ik vind het lastig om passende verbeteracties op te zetten. (zie Stap 3)
Ja, maar ik heb geen inzicht in de juridische aspecten van LIZ (zie Juridische Aspecten).
Ja => Voer de verbetermaatregel uit en controleer het effect met enige regelmaat.

Stap 1: Melden en registreren van incidenten

Start met veilig melden en registeren van incidenten.

Houdt hierbij rekening met de volgende kenmerken:

a. een laagdrempelige mogelijkheid voor zorgverleners om incidenten te melden (dat wil zeggen: het melden is niet onnodig complex of tijdrovend en is mogelijk vanaf de werkplek);
b. voorgestructureerde meldformulieren; niet te uitvoerig en geschreven in duidelijke taal, die in ieder geval de velden van de minimum dataset bevatten;
c. communiceren dat melden niet vrijblijvend is maar vanzelfsprekend en uitsluitend bedoeld om te verbeteren en niet om af rekenen;
d. een duidelijk omschreven registratieprocedure met een verantwoordelijkheidsverdeling (overzicht van betrokkenen, hun taken en verantwoordelijkheden); en een beschrijving van voorwaarden wanneer betrokkenen (waaronder de melder) geïnformeerd moeten worden over de afhandeling.

Zodra het registratieproces op iedere werkplek voldoet aan bovenstaande kenmerken, maar onvoldoende informatie oplevert, dan kunt u nagaan waar zich een knelpunt bevindt door:
- de meldingsbereidheid te inventariseren;
- de mate waarin het huidig registratieformulier voorziet in uw informatiebehoefte te inventariseren;
- gegevens uit de complicatieregistratie, klachtenregistratie, agressiemeldingen en arbo-meldingen te raadplegen;
- interviews met betrokkenen, interne audits en collega’s elders met een vergelijkbare problematiek te raadplegen.

Stap 2a: Analyseren van incidenten

Start met het analyseren van incidenten.

Vraag:
Beschikt u over voldoende kennis en vaardigheden om de oorzaken van incidenten te achterhalen?

Kies één van onderstaande antwoorden:

Nee, ik heb geen kennis van retrospectieve oorzakenanalyse methoden. (Hierbij kunt u denken aan DAM, SIRE, PRISMA, SOAT, S137 en TRIPOD ß).
=> Verwerf de benodigde kennis en vaardigheden via training en/of zelfstudie.
Ja, maar ik vind het lastig om prioriteiten te stellen voor een juiste afhandeling van risico's en incidenten.
Ja, maar ik vind het lastig om de juiste methode voor het analyseren van incidenten.
Ja, maar ik zou graag prospectieve risicoanalyse methoden inzetten om mogelijke risico’s op de werkplek te identificeren. (Hierbij kan u denken aan Bow-tie, SAFER, FRAM en TRIPOD d).
Ja. => Voer de analyse uit en breng de oorzaken in kaart.

Stap 2b: Prioriteren

Vraag:
Maakt u gebruik van een risicomatrix, gebaseerd op een combinatie van ernst en frequentie, om de afhandeling van incidenten te prioriteren?

Kies één van onderstaande antwoorden:

Nee. => Betrek een dergelijke risicomatrix in uw besluitvorming
Ja. => Bepaal het meest urgente probleem aan de hand van de matrix.

Klik hier voor suggesties voor de inzet van verbeteracties

Stap 3: Verbeteren

Melden is geen doel op zich
Na enige tijd van melden, registreren en analyseren van incidenten is het raadzaam focus aan te brengen. Formuleer enkele verbeterpunten en stel hierbij verbeteracties op. Stop gedurende deze periode tijdelijk met melden van incidenten. Indien het effect van de ingezette verbeteractie(s) na meting positief blijkt te zijn kunt u een nieuwe meldcyclus starten.

Maak bij uw zoektocht naar een effectieve verbetermethode gebruik van:
- (inter)nationale literatuur over uw probleem;
- databases met voorbeelden (www.zorgvoorbeter.nl, www.snellerbeter.nl, www.vmszorg.nl);
- contacten met collega zorgverleners (netwerkbijeenkomsten, congressen/conferenties);
- eigen onderzoek of pilot studies.

Probeer in een vroeg stadium te voldoen aan onderstaande condities welke bepalend zijn voor het implementeren van een bepaalde verbeteractie:
- creëren van besef onder betrokkenen (collega’s en andere betrokken zorgverleners, leidinggevenden) dat de verbeteractie zal leiden tot een toename van de kwaliteit en veiligheid van de zorg;
- aanwezigheid van voldoende ondersteuningsbronnen zoals middelen, deskundigheid, tijd en menskracht;
- geven van stimulerende prikkels door middel van externe druk en vanuit leidinggevende posities (beloon participatie, communiceer behaalde successen);
- streven naar een multidisciplinaire samenstelling (vertegenwoordiging van alle relevante partijen/disciplines) van het projectteam dat zich bezighoudt met de implementatie;
- terugkoppelen van analyseresultaten of verbeteruitkomsten naar alle betrokkenen (tevens van belang voor leergedrag en borging).

Klik hier voor tips voor succesvolle implementatie en verspreiding

Juridische aspecten

Vraag:
Wordt bij melden, registratie, afhandeling en archivering van incidenten rekening gehouden met juridische aspecten zoals:
a. veiligheid van de melder, waarbij sprake is van een duidelijke scheiding tussen het verbeteren van de kwaliteit van de geleverde zorg en het treffen van maatregelen ten aanzien van individuele zorgverleners;
b. rechten van de patiënt/cliënt, waaronder de dossierplicht, inzagerecht en informatierecht;
c. anonimiteit en herleidbaarheid van gegevens van patiënt/cliënt en zorgverlener.

Kies één van onderstaande antwoorden:

Nee, dit onderdeel vereist extra aandacht
Ja. => verspreid de informatie omtrent de juridische aspecten onder alle zorgverleners


LIZ-activiteiten op verschillende niveaus
Basisuitgangspunt binnen het stappenplan en de verantwoordelijkheidsverdeling is dat LIZ-activiteiten zo dicht mogelijk op de werkvloer worden uitgevoerd. Het is namelijk in het belang van de veiligheidscultuur en de meldingsbereidheid dat zorgverleners zien wat er met gemelde incidenten gebeurt. Dat wil zeggen, de zorgverlener moet op de hoogte kunnen zijn van analyseresultaten, ingezette verbeteracties en de eventuele resultaten daarvan.

Gelet op de doelmatigheid is het niet altijd nodig om een overkoepelend niveau te betrekken. Toch zijn er wel degelijk situaties denkbaar waarin het zinvol is om een overkoepelend niveau te informeren of om bepaalde LIZ-taken over te dragen. Lees meer in: