MOVE: Mechanismen voor Ondersteuning van de Versterking Eerste lijn

Duur: sep 2025 - sep 2028

Achtergrond

De toegankelijkheid van de eerstelijnszorg staat onder druk door toenemende zorgvragen, personeelstekorten en versnipperde zorg. Zorg- en welzijnsprofessionals werken daarom samen in eerstelijns wijksamenwerkingsverbanden (WSV) om de zorg toegankelijk te houden. Regionaal eerstelijns samenwerkingsverband (RESV) ondersteunen WSVs. In 2024 werkten 24 partijen samen aan de ‘Visie eerstelijnszorg 2030’ om de toegankelijkheid van de zorg te verbeteren en te waarborgen. Deze visie omvat zes doelstellingen: minder ongewenste druk, betere voorbereiding en toeleiding naar de eerstelijn, focus op gezondheid en kwaliteit van leven, optimaal gebruik van capaciteit, en intensieve samenwerking tussen wijkprofessionals. Deze doelstellingen zijn vertaald in tien beloftes aan de samenleving. Het ZonMw-programma ‘Versterking organisatie eerstelijnszorg’ ondersteunt de implementatie van deze visie met drie programmalijnen: 

1. Versterking van regionale en wijk samenwerkingsverbanden via subsidieprojecten
2. Het Leer- en Verbeter netwerk Eerstelijn (LeVEL) waarin regio’s van en met elkaar leren
3. Verdiepend evaluatief onderzoek naar de opbrengsten/effecten van anders organiseren en samenwerken 

Hiervoor stelde ZonMw een Theory of Change (ToC) op, met een meetplan dat de gewenste maatschappelijke ontwikkeling moet laten zien. Ondanks veel fragmentarisch bewijs is er nog onvoldoende bekend over hoe wijk- en regiogerichte samenwerking zich ontwikkelt, wat werkt, voor wie en in welke context. 

Doel

Doel van dit onderzoek (programmalijn 3) is het aantonen van de meerwaarde van het anders organiseren en samenwerken voor burgers, zorgprofessionals, beleidsmakers en stakeholders (onder meer zorgverzekeraars en overheid) en om generaliseerbare kennis op te leveren over werkzame mechanismen die de eerstelijnszorg versterken. 

Werkwijze

Dit onderzoek combineert sociaalwetenschappelijke methoden met een ontwerpgerichte benadering, gericht op zowel theoretische inzichten als praktisch toepasbare adviezen. De basis voor de onderzoekmethodologie vormt het Double Diamond-model (Ontdekken, Definiëren, Ontwikkelen, Opleveren) gericht op verder uitwerken van interventieplan (ToC), in combinatie met Realist Evaluation en Ripple Effect Mapping (in policy dialogues). Deze co-creërende iteratieve aanpak draait om de opbrengsten/effecten van veranderbewegingen. 

Centrale vragen zijn: 

• Wat zijn de bedoelde (ToC/meetplan) en onbedoelde opbrengsten/effecten (lees: output, outcome en impact) van bestaande en zich ontwikkelende samenwerking in WSVs en RESV’s in diverse regio’s?
• Welke mechanismen versterken de samenwerking tussen alle betrokkenen (inwoners, mantelzorgers en professionals)?
• Wat is de bijdrage van andere stakeholders aan versterking van deze mechanismen? 

Het onderzoek bestaat uit zes deelstudies met een gezamenlijke methodologie, gericht op thematische mechanismen: 

1. Sturingsmechanismen
2. Netwerkmechanismen voor domeinoverstijgende samenwerking
3. Participatiemechanismen samen met inwoners en informele zorg
4. Mechanismen voor data-uitwisseling en hergebruik
5. Mechanismen voor passende zorg bij geïntegreerde patiëntreizen
6. Mechanismen voor duurzame inzetbaarheid van professionals 

De deelstudies verbinden we in interactieve bijeenkomsten voor het synthetiseren van bevindingen. Zo ontstaat samenhang in mechanismen en daarmee inzicht in de kansen en uitdagingen. Samen bepalen we waar vervolgonderzoek nodig is en of gezamenlijke dataverzameling mogelijk is. 

Resultaten

De generaliseerbare kennis delen we in de vorm van adviezen voor diverse stakeholders: zorg- en welzijnsprofessionals, beleidsmakers, inwoners en informele zorgverleners. Voor het maken van impact is actieve en gerichte verspreiding (disseminatie en diffusie) cruciaal: via conferenties, (praktijk)publicaties, leernetwerken, sociale media berichten, infographics en het LeVEL kanaal (1sociaaldomein).