Surveillance van luchtwegvirussen met de Nivel Peilstations

Duur: 1992 - continu

Achtergrond

Het monitoren van luchtwegvirussen onder mensen die de huisarts bezoeken is belangrijk om zicht te houden op welke virussen er circuleren en om perioden van verhoogde activiteit, zoals een griepepidemie, vroegtijdig te signaleren. Sinds 1992 gebeurt dit via de Nivel Peilstations: huisartspraktijken die deelnemen aan Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn en zich extra inzetten voor de landelijke surveillance van luchtwegvirussen. Zij nemen wekelijks neus- en keelmonsters af bij patiënten met een acute luchtweginfectie, welke door het laboratorium van het RIVM onderzocht worden op virussen. De verzamelde gegevens ondersteunen de publieke gezondheidszorg en dragen bij aan de pandemische paraatheid van Nederland. 

Methode

Ruim 100 huisartspraktijken nemen deel als Nivel Peilstation. Samen vormen zij een landelijk netwerk en de bij deze praktijken ingeschreven personen bestrijken ruim 2% van de Nederlandse bevolking. 

Wekelijks nemen de Peilstationhuisartsen neus- en keelmonsters af bij 2 tot 5 patiënten met een acute luchtweginfectie. Deze monsters worden door het RIVM getest op verschillende luchtwegvirussen, waaronder influenzavirus, SARS-CoV-2 en RSV. Positieve monsters worden vervolgens gesequencet om genetische veranderingen en varianten van circulerende virussen in kaart te brengen. De resultaten geven inzicht in de verspreiding en genetische karakteristieken van circulerende luchtwegvirussen. Daarnaast worden de resultaten gebruikt voor internationaal onderzoek naar de samenstelling en effectiviteit van vaccins tegen luchtweginfecties (VEBIS-project) en de werkzaamheid van antivirale middelen.

Resultaat 

De virologische respiratoire surveillance door de Nivel Peilstations levert verschillende resultaten op:

1. Wekelijkse rapportages over de heersende luchtwegvirussen
   Op basis van de gegevens van de Nivel Peilstations publiceert het Nivel elke week actuele cijfers over virussen die gevonden worden bij mensen die met een acute luchtweginfectie bij de huisarts komen. De cijfers worden gepubliceerd op de Nivel-website in het wekelijkse Nivel Surveillance Bulletin, te vinden onder Actuele cijfers ziekten per week (surveillance). De cijfers worden gebruikt door onder andere het RIVM, GGD'en, ziekenhuizen en het ministerie van VWS voor surveillance, onderzoek en beleidsvorming. Ook verschijnen de cijfers regelmatig in nieuws- en mediaberichtgeving.
2. Onderzoek
   Door onderzoekers van het Nivel, RIVM en derden wordt regelmatig onderzoek gedaan met de verzamelde gegevens. Onder andere het Europese VEBIS onderzoek naar de effectiviteit van vaccinatie tegen griep (influenza), corona (SARS-CoV-2) of de immunisatie tegen het RS-virus. Publicaties over dit en andere onderzoeken zijn te vinden op de Nivel-website onder Publicaties.
3. Historisch overzicht met jaarrapporten en wetenschappelijke artikelen
   Tot 2024 publiceerde het Nivel jaarlijks een rapport met een overzicht van de resultaten van de Nivel Peilstations. In de periode 1970 t/m 2025 leverden de Peilstations ook een bijdrage aan honderden aanvullende onderzoeken in de huisartsenpraktijk.