Dementiemonitor 2026: mantelzorgers over de impact van mantelzorg op hun leven.

Inleiding
Op dit moment zijn er in Nederland ongeveer 320.000 mensen met dementie. Dit aantal zal mede door de vergrijzing toenemen en stijgen naar meer dan een half miljoen mensen in 2050 (Alzheimer Nederland, z.d.). Het beleid in Nederland is erop gericht dat mensen met dementie zo lang mogelijk thuis blijven wonen. Dit sluit aan bij de voorkeuren van mensen met dementie zelf, maar heeft ook te maken met de druk op de zorg door toenemende personeelstekorten. Dit alles zorgt ervoor dat er een groot beroep wordt gedaan op mantelzorgers. Mantelzorg betreft de langdurige, onbetaalde zorg en ondersteuning die door naasten wordt verleend aan iemand met dementie. Mantelzorgers spelen een essentiële rol in het dagelijks leven en de zorg voor mensen met dementie en zijn daarom een belangrijke pijler binnen de dementiezorg (Alzheimer Nederland, z.d.). Er zijn naar schatting 800.000 mantelzorgers in Nederland die voor een naaste met dementie zorgen.

Om te monitoren hoe het met mantelzorgers en hun naasten met dementie gaat, voeren Alzheimer Nederland en het Nivel sinds 2006 iedere twee jaar de Dementiemonitor uit. Hierin wordt aan mantelzorgers gevraagd hoe zij het verlenen van mantelzorg ervaren, in hoeverre zij ondersteuning ervaren vanuit hun omgeving en welke behoeften ze hebben als het gaat om professionele ondersteuning en zorg. Dit jaar is de tiende peiling uitgevoerd. Het aantal mantelzorgers dat de vragenlijst invult, neemt elke peiling toe. In 2026 vulde een recordaantal van ruim 12.000 mantelzorgers de vragenlijst in. Deze samenvatting geeft inzicht in de uitkomsten van de peiling en opvallende trends.

Hoofdconclusie
Alhoewel we lichte verbeteringen zien, blijft mantelzorgen voor mensen met dementie onverminderd intensief. Bijna de helft van de mantelzorgers is behoorlijk zwaar belast en drie op de tien mantelzorgers geeft aan dat zij de zorg voor de naaste nog maar maximaal een jaar volhouden. Meer dan twee derde heeft moeite om de mantelzorg te combineren met dagelijkse bezigheden zoals gezin of werk. Een op de vijf mantelzorgers die werkzaam zijn, is minder gaan werken, gemiddeld ruim een werkdag. Dit alles laat de noodzaak zien van goede en passende ondersteuning en zorg voor mantelzorgers, zowel vanuit professionals als vanuit de omgeving. Op beide gebieden is echter nog verbetering nodig. De professionele ondersteuning en zorg beoordelen mantelzorgers als voldoende, tegelijkertijd vindt bijna een kwart dat deze niet (goed) aansluit op de behoeften. Belangrijke ondersteuning, zoals de casemanager dementie, hulp bij het huishouden en dagactiviteiten, zijn niet altijd eenvoudig te krijgen. Over het verpleeghuis is de meerderheid van de mantelzorgers tevreden, maar een derde vindt dat de activiteiten niet goed passen bij hun naaste met dementie. Positief is wel dat mantelzorgers vaker aangeven dat hun naaste met dementie geen gesloten deur treft als zij de afdeling af willen gaan. Vanuit de omgeving ervaart de meerderheid van de mantelzorgers begrip en steun, toch voelt meer dan de helft zich eenzamer sinds hun naaste dementie heeft. Slechts één op de vijf noemt de buurt van de naaste met dementie ‘dementievriendelijk’. Vooral het openbaar vervoer en activiteiten in de buurt vindt men onvoldoende.

Mantelzorgers raken dubbel belast: ze zorgen voor hun naaste met dementie én hun eigen leven komt hierdoor in het gedrang, met risico op overbelasting tot gevolg. Nu de druk op de zorg verder toeneemt is het belangrijk mantelzorgers goed te ondersteunen. Zowel vanuit professionals als door de omgeving. Tijdig handelen is belangrijk om overbelasting en uitval van mantelzorgers te voorkomen. Belangrijke aandachtspunten hierin zijn het op tijd inschakelen van de casemanager dementie en tijdige diagnose en een goede proactieve zorgplanning, zodat mantelzorgers en hun naasten met dementie goed worden voorbereid op de (nabije) toekomst en tijdig de juiste ondersteuning krijgen.