Variatie in het bespreken van alcoholgebruik binnen huisartsenpraktijken

Bij een vermoeden van risicovol alcoholgebruik geven de meeste zorgverleners in de huisartsenpraktijk aan dat ze hierover zelf in gesprek gaan met de patiënt. Indien nodig verwijzen zij de patiënt in overleg met de huisarts naar verslavingszorg. Beschikbare hulpmiddelen zoals handreikingen en hulpmiddelen om het gesprek aan te gaan en interventies op het gebied van riskant alcoholgebruik worden nog relatief weinig gebruikt. Dit blijkt uit onderzoek van het Nivel in opdracht van het Samenwerkingsverband Vroegsignalering Alcohol (SVA). 

Praktijkondersteuners en -verpleegkundigen vragen het meest naar alcoholgebruik

POH’s-GGZ, POH’s-Somatiek, POH’s-Ouderen, praktijkverpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en physician assistants vragen vaker naar alcoholgebruik dan huisartsen. Dat komt mogelijk doordat alcoholgebruik een van de leefstijlfactoren is die de POH’s-Somatiek en POH’s-Ouderen standaard uitvragen. Ook vragen POH-GGZ vaak standaard naar alcoholgebruik als onderdeel van een kennismaking of in relatie tot bepaalde (mentale) klachten. Huisartsen verwijzen patiënten bij riskant alcoholgebruik voornamelijk naar de eigen POH-GGZ of naar de verslavingszorg.

Zorgverleners gebruiken weinig specifieke handleidingen of hulpmiddelen

Er bestaan meerdere handleidingen en hulpmiddelen die specifiek zijn ontwikkeld om zorgverleners in de huisartsenpraktijk te ondersteunen bij de begeleiding van mensen met riskant alcoholgebruik. Veel zorgverleners gebruiken middelen die door het NHG of de GGZ zijn ontwikkeld, zoals de NHG-richtlijn Problematisch alcoholgebruik, Thuisarts.nl en de Zorgstandaard Problematisch alcoholgebruik en alcoholverslaving. Andere hulpmiddelen worden minder gebruikt. Zorgverleners geven aan behoefte te hebben aan meer informatie voor patiënten en aan meer scholing. Daarin kan deels worden voorzien met beschikbare e-learnings en webinars. Het is wenselijk om dit soort beschikbare informatie en materialen beter onder de aandacht van zorgverleners te brengen.

Meer weten?

Bekijk alle resultaten van het Nivel-onderzoek in de publicatie. 

Over het onderzoek

Deze meting van de signalering en begeleiding van alcoholgebruik in de huisartsenpraktijk is een eerste meting en wordt mogelijk over een aantal jaar herhaald. Begin 2026 vulden 150 zorgverleners uit de eerste lijn (huisartsen, POH’s-GGZ, POH’s-Somatiek, POH’s-Ouderen, praktijkverpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en physician assistants) een online vragenlijst in. Het onderzoek is gedaan in opdracht van het Samenwerkingsverband Vroegsignalering Alcoholproblematiek (SVA). Binnen het SVA zetten verschillende partners zich samen in om alcoholproblematiek vroegtijdig te signaleren en aan te pakken. Tranzo, Verslavingskunde Nederland (VKN) en het Trimbos-instituut zijn de drie kernpartners van het SVA. Zij bouwen gezamenlijk aan een stevige, landelijke en lokale infrastructuur op het gebied van preventie, gericht op vroegsignalering van alcoholproblematiek.