Organising the right care in the right place: exploring healthcare relocation in the Netherlands from multiple perspectives.

De vraag naar gezondheidszorg neemt wereldwijd toe als gevolg van diverse ontwikkelingen, zoals vergrijzing, technologische vooruitgang in de zorg en stijgende inkomens. Deze toenemende vraag gaat gepaard met oplopende kosten, terwijl er tegelijkertijd sprake is van een tekort aan zorgpersoneel. Om de groeiende vraag, oplopende kosten en personeelstekorten beheersbaar te houden, zijn hervormingen, gericht op het verduurzamen van de gezondheidszorg, noodzakelijk.

In deze thesis wordt duurzame gezondheidszorg gedefinieerd als: het betaalbaar houden van zorg zonder concessies te doen aan kwaliteit of toegankelijkheid. Om dit te realiseren zou er efficiënter gebruik gemaakt kunnen worden van middelen in de zorg. In Nederland, de context van deze thesis, sluit het initiatief de Juiste Zorg op de Juiste Plek hierop aan. Dit initiatief focust op het vermijden van (dure) zorg, het verplaatsen van zorg dichter bij mensen thuis en het vervangen van zorg door alternatieve vormen. Hoe de juiste zorg op de juiste plek precies georganiseerd moet worden, is echter nog onduidelijk. Deze thesis richt zich specifiek op het verplaatsen van zorg, bijvoorbeeld van het ziekenhuis naar de huisarts. De volgende onderzoeksvraag stond centraal in de thesis: Hoe kan het verplaatsen van zorg in Nederland worden georganiseerd?

Burgers gaven aan dat de volgende factoren van belang zijn bij zorgverlening: gemak, vertrouwdheid met de zorgverlener en/of de zorgomgeving, toegankelijkheid van zorg, het hebben van controle, kwaliteit van zorg en privacy. Bij het organiseren van zorgverplaatsing zijn dit belangrijke aspecten om rekening mee te houden. Wanneer aan deze factoren wordt voldaan, staan burgers over het algemeen positief tegenover zorgverplaatsing, wat een cruciale voorwaarde is voor een succesvolle implementatie. Zonder de medewerking van burgers is het realiseren van beleidsveranderingen namelijk bijzonder uitdagend. Andere belangrijke aandachtspunten bij het vormgeven van beleid zijn dat burgers over het algemeen de voorkeur geven aan zorg dichtbij huis en zorg met minimale impact op het dagelijks leven. Daarnaast blijkt dat patiënten die al in behandeling zijn minder bereid zijn om zorg te verplaatsen.

Uit de resultaten van dit proefschrift blijkt dat ouderen (65 jaar en ouder) en individuen met een lagere SES minder vaak gebruikmaken van directe toegang dan jongeren en mensen met een hogere SES. Beleidsinterventies zouden zich daarom kunnen richten op het vergroten van bewustwording en het stimuleren van het gebruik van directe toegang onder deze groepen. Het is echter de vraag in hoeverre het haalbaar en wenselijk is om het gebruik van directe toegang binnen deze groepen te vergroten. Zo hebben ouderen en burgers met een lagere SES vaker te maken met chronische aandoeningen en multimorbiditeit. Vanwege de complexiteit van hun gezondheidsproblemen is het in veel gevallen wenselijk dat deze groep eerst een huisarts raadpleegt.
Echter kan het lagere gebruik van directe toegang onder burgers met een lagere SES ook andere oorzaken hebben, zoals economische beperkingen of een gebrek aan kennis over dit onderwerp, wat samen kan hangen met beperkte gezondheidsvaardigheden. In dergelijke gevallen zou het gebruik van directe toegang mogelijk gestimuleerd kunnen worden, bijvoorbeeld door de kosten van een screening directe toegang te vergoeden vanuit de
basisverzekering of door strategische communicatie in te zetten.
Er kwamen ook grote verschillen tussen praktijken naar voren in het gebruik van directe toegang. Deze verschillen lijken onder andere te ontstaan door het handelen van paramedici, wat suggereert dat het kansrijk is om beleidsinterventies te richten op deze groep. Gedragsverandering bij paramedici lijkt eenvoudiger te realiseren dan bij burgers, aangezien paramedici de benodigde gedragsverandering beter begrijpen, mede doordat zij meer kennis hebben van het zorgstelsel. Bovendien zijn externe prikkels, zoals richtlijnen of sociale druk vanuit huisartsen, bij paramedici sterker aanwezig dan bij burgers. Hoewel het effectiever lijkt om beleidsinterventies te richten op paramedici in plaats van burgers, zal een interventie het meest effectief zijn wanneer beide groepen worden bereikt.

Uit deze thesis volgen verschillende beleidsaanbevelingen. Een belangrijke aanbeveling is om het gezondheidszorgsysteem als geheel te beschouwen bij het streven naar duurzame zorg. Een effectieve hervorming van het systeem is niet mogelijk wanneer de focus uitsluitend ligt op afzonderlijke onderdelen.
Een aanbeveling voor vervolgonderzoek is dat het zich zou moeten richten op een bredere definitie van duurzaamheid. Dit onderzoek richtte zich op de kwaliteit, betaalbaarheid en toegankelijkheid van zorg, maar ook andere aspecten zijn relevant, zoals het verminderen van de klimaatschade door zorg en het bevorderen van gelijkheid in de gezondheidszorg. Tot slot bevelen wij aan dat vervolgonderzoek zich, naast het verplaatsen van zorg, richt op andere oplossingsrichtingen en combinaties hiervan om de gezondheidszorg te verduurzamen.