Marloes Meijer
Publicatie
Datum
20-06-2025
Public support for solidarity in healthcare financing in the Netherlands: insights from the perspective of the insured.
Meijer, M.
Public support for solidarity in healthcare financing in the Netherlands: insights from the perspective of the insured. Utrecht: Nivel, 2025, 214 p.
Download de PDF
Dit proefschrift richt zich op de ontwikkeling van draagvlak voor solidariteit in de financiering van de zorg in Nederland. Daarnaast worden mechanismen onderzocht die deze steun beïnvloeden. Ten slotte wordt gekeken naar het bedrag dat Nederlanders bereid zijn te betalen voor een zorgverzekering. Alle studies zijn uitgevoerd vanuit het perspectief van de verzekerde. Dit proefschrift richt zich op de basiszorgverzekering
Uit dit proefschrift blijkt dat mensen in Nederland nog steeds bereid zijn om bij te dragen aan de zorgkosten van anderen. Ook vonden we geen toenemende steun voor verschillen in de premie voor de basisverzekering voor verschillende groepen. Daarmee lijkt het draagvlak voor solidariteit in de zorg niet te dalen, ondanks de toenemende druk op zorgstelsels gebaseerd op solidariteit. Echter, niet alle mensen zijn bereid om bij te dragen aan het zorgstelsel. Doordat de basisverzekering in Nederland verplicht is, moeten mensen een basisverzekering afsluiten en de bijbehorende premie betalen. Toch is voldoende draagvlak voor solidariteit in de zorg belangrijk, omdat een laag draagvlak een negatieve invloed heeft op de legitimiteit van het zorgstelsel. Het is echter niet mogelijk om een precies punt aan te wijzen waarop stelsels gebaseerd op solidariteit niet meer houdbaar zijn.
We vonden ook dat ongeveer 40% van de bevolking wil dat mensen met een hoger inkomen of mensen met een ongezonde leefstijl een hogere premie moeten betalen voor de basisverzekering dan mensen met een lager inkomen of mensen met een gezonde leefstijl. Dit gaat in tegen het huidige Nederlandse zorgverzekeringsstelsel, waarin een differentiatie van de premie voor de basisverzekering verboden is. De opvatting dat mensen met een hoger inkomen meer moeten betalen voor de basisverzekering is echter niet per se in strijd met het principe van inkomenssolidariteit, dat inhoudt dat de bijdragen van burgers aan het zorgstelsel afhankelijk zijn van hun vermogen om te betalen.
Bij het onderzoeken van de ontwikkeling van het draagvlak voor solidariteit in de zorg hebben we niet gekeken naar specifieke vormen van druk op zorgstelsels gebaseerd op solidariteit. In plaats daarvan gingen we ervan uit dat deze druk er was en dat deze door de jaren heen was toegenomen, wat mogelijk invloed heeft gehad op het draagvlak voor solidariteit in de zorg. Om beter inzicht te krijgen in mechanismen op macroniveau die de mate van draagvlak beïnvloeden, wordt aanbevolen om specifieke vormen van toenemende druk te onderzoeken in relatie tot de ontwikkeling van het draagvlak voor solidariteit in de zorg. Dit kan worden gedaan door middel van onderzoek dat wordt uitgevoerd in verschillende landen, waarbij veranderingen in de mate van draagvlak kunnen worden toegewezen aan specifieke maatschappelijke en economische ontwikkelingen in de betreffende landen.
Net als in eerdere onderzoeken vonden we verschillen tussen groepen mensen in de mate waarin zij voorstander zijn van solidariteit in de zorg. Uit dit proefschrift komt naar voren dat mensen die een hogere mate van sociale steun ervaren, mensen wiens sociale omgeving meer voorstander is van solidariteit in de zorg en mensen met een groter vertrouwen in het zorgverzekeringsstelsel meer bereid zijn om bij te dragen aan de zorgkosten van anderen. Deze bevindingen kunnen door beleidsmakers worden gebruikt bij het maken van beleid gericht op het verhogen van het draagvlak voor solidariteit in de zorg. Ten eerste wordt aanbevolen om de sociale omgeving van mensen mee te nemen in dergelijk beleid. Ten tweede vonden we dat vertrouwen in het zorgverzekeringsstelsel een belangrijke rol speelt in het draagvlak voor solidariteit in de zorg. Echter, institutioneel vertrouwen, waaronder ertrouwen in het zorgstelsel, is in veel landen gedaald in de afgelopen decennia. Gevoelens onder burgers dat instituties, zoals de Tweede Kamer, niet luisteren naar hun behoeften en zorgen wordt als één van de mogelijke verklaringen genoemd voor de daling van het vertrouwen. Er wordt daarom aanbevolen om de betrokkenheid van burgers in het beleidsproces te vergroten. Daarnaast is het belangrijk dat instituties werken aan het vergroten van hun betrouwbaarheid.
Ten slotte liet dit proefschrift zien dat mensen in Nederland in 2023 bereid waren om gemiddeld iets meer te betalen voor de basisverzekering dan de laagste premie in dat jaar. Echter, een deel van de bevolking wil minder betalen dan de huidige premie. In de komende jaren zal de premie voor de basisverzekering naar verwachting stijgen tot een bedrag dat de meeste mensen op dit moment niet willen betalen. Dit kan een negatieve invloed hebben op het draagvlak voor solidariteit in de zorg. De interviews lieten ook zien dat de hoogte van de premie een belangrijke rol speelt in de bereidheid van mensen om te betalen voor de basisverzekering. Verschillende geïnterviewden ervaarden op dit moment problemen bij het betalen voor de basisverzekering of maakten zich zorgen over de betaalbaarheid in de toekomst. Daarom wordt aanbevolen om te kijken naar mogelijke manieren om de kosten voor zorg betaalbaar te houden. Dit is vooral belangrijk voor mensen met een lager inkomen, omdat zij vaker problemen met de betaalbaarheid ervaren. Daarbij is het van belang om niet alleen te kijken naar de premie voor de basisverzekering, omdat dit slechts één van de kosten voor levensonderhoud is van mensen. Er wordt daarom aanbevolen om in beleid gericht op het betaalbaar houden van de zorgverzekering aandacht te besteden aan bestaanszekerheid in brede zin.
Uit dit proefschrift blijkt dat mensen in Nederland nog steeds bereid zijn om bij te dragen aan de zorgkosten van anderen. Ook vonden we geen toenemende steun voor verschillen in de premie voor de basisverzekering voor verschillende groepen. Daarmee lijkt het draagvlak voor solidariteit in de zorg niet te dalen, ondanks de toenemende druk op zorgstelsels gebaseerd op solidariteit. Echter, niet alle mensen zijn bereid om bij te dragen aan het zorgstelsel. Doordat de basisverzekering in Nederland verplicht is, moeten mensen een basisverzekering afsluiten en de bijbehorende premie betalen. Toch is voldoende draagvlak voor solidariteit in de zorg belangrijk, omdat een laag draagvlak een negatieve invloed heeft op de legitimiteit van het zorgstelsel. Het is echter niet mogelijk om een precies punt aan te wijzen waarop stelsels gebaseerd op solidariteit niet meer houdbaar zijn.
We vonden ook dat ongeveer 40% van de bevolking wil dat mensen met een hoger inkomen of mensen met een ongezonde leefstijl een hogere premie moeten betalen voor de basisverzekering dan mensen met een lager inkomen of mensen met een gezonde leefstijl. Dit gaat in tegen het huidige Nederlandse zorgverzekeringsstelsel, waarin een differentiatie van de premie voor de basisverzekering verboden is. De opvatting dat mensen met een hoger inkomen meer moeten betalen voor de basisverzekering is echter niet per se in strijd met het principe van inkomenssolidariteit, dat inhoudt dat de bijdragen van burgers aan het zorgstelsel afhankelijk zijn van hun vermogen om te betalen.
Bij het onderzoeken van de ontwikkeling van het draagvlak voor solidariteit in de zorg hebben we niet gekeken naar specifieke vormen van druk op zorgstelsels gebaseerd op solidariteit. In plaats daarvan gingen we ervan uit dat deze druk er was en dat deze door de jaren heen was toegenomen, wat mogelijk invloed heeft gehad op het draagvlak voor solidariteit in de zorg. Om beter inzicht te krijgen in mechanismen op macroniveau die de mate van draagvlak beïnvloeden, wordt aanbevolen om specifieke vormen van toenemende druk te onderzoeken in relatie tot de ontwikkeling van het draagvlak voor solidariteit in de zorg. Dit kan worden gedaan door middel van onderzoek dat wordt uitgevoerd in verschillende landen, waarbij veranderingen in de mate van draagvlak kunnen worden toegewezen aan specifieke maatschappelijke en economische ontwikkelingen in de betreffende landen.
Net als in eerdere onderzoeken vonden we verschillen tussen groepen mensen in de mate waarin zij voorstander zijn van solidariteit in de zorg. Uit dit proefschrift komt naar voren dat mensen die een hogere mate van sociale steun ervaren, mensen wiens sociale omgeving meer voorstander is van solidariteit in de zorg en mensen met een groter vertrouwen in het zorgverzekeringsstelsel meer bereid zijn om bij te dragen aan de zorgkosten van anderen. Deze bevindingen kunnen door beleidsmakers worden gebruikt bij het maken van beleid gericht op het verhogen van het draagvlak voor solidariteit in de zorg. Ten eerste wordt aanbevolen om de sociale omgeving van mensen mee te nemen in dergelijk beleid. Ten tweede vonden we dat vertrouwen in het zorgverzekeringsstelsel een belangrijke rol speelt in het draagvlak voor solidariteit in de zorg. Echter, institutioneel vertrouwen, waaronder ertrouwen in het zorgstelsel, is in veel landen gedaald in de afgelopen decennia. Gevoelens onder burgers dat instituties, zoals de Tweede Kamer, niet luisteren naar hun behoeften en zorgen wordt als één van de mogelijke verklaringen genoemd voor de daling van het vertrouwen. Er wordt daarom aanbevolen om de betrokkenheid van burgers in het beleidsproces te vergroten. Daarnaast is het belangrijk dat instituties werken aan het vergroten van hun betrouwbaarheid.
Ten slotte liet dit proefschrift zien dat mensen in Nederland in 2023 bereid waren om gemiddeld iets meer te betalen voor de basisverzekering dan de laagste premie in dat jaar. Echter, een deel van de bevolking wil minder betalen dan de huidige premie. In de komende jaren zal de premie voor de basisverzekering naar verwachting stijgen tot een bedrag dat de meeste mensen op dit moment niet willen betalen. Dit kan een negatieve invloed hebben op het draagvlak voor solidariteit in de zorg. De interviews lieten ook zien dat de hoogte van de premie een belangrijke rol speelt in de bereidheid van mensen om te betalen voor de basisverzekering. Verschillende geïnterviewden ervaarden op dit moment problemen bij het betalen voor de basisverzekering of maakten zich zorgen over de betaalbaarheid in de toekomst. Daarom wordt aanbevolen om te kijken naar mogelijke manieren om de kosten voor zorg betaalbaar te houden. Dit is vooral belangrijk voor mensen met een lager inkomen, omdat zij vaker problemen met de betaalbaarheid ervaren. Daarbij is het van belang om niet alleen te kijken naar de premie voor de basisverzekering, omdat dit slechts één van de kosten voor levensonderhoud is van mensen. Er wordt daarom aanbevolen om in beleid gericht op het betaalbaar houden van de zorgverzekering aandacht te besteden aan bestaanszekerheid in brede zin.
This thesis focuses on the development of public support for solidarity in healthcare financing in the Netherlands. In addition, mechanisms affecting this support are examined. Lastly, the amount Dutch people are willing to pay for health insurance is studied. All studies are conducted from the perspective of the insured. This thesis focuses on the basic health insurance.
Main findings
This thesis showed that people have remained willing to contribute towards other people’s healthcare costs. In addition, we did not find increasing support for a differentiation of the premium for basic health insurance based on personal characteristics. With that, public support for solidarity in healthcare financing was not found to be in decline over the past decade, despite increasing pressure on solidarity-based systems.
However, not all people are equally supportive of solidarity in healthcare financing. It was demonstrated in this thesis that people who perceive a higher level of social support, those whose social context is more supportive of healthcare systems that are financed according to the principles of solidarity, and those with more trust in the health insurance system are more willing to contribute to other people’s healthcare costs. Knowledge about the health insurance system, on the other hand, was found to play only a limited role in support for solidarity in healthcare financing.
Finally, we examined the amount people in the Netherlands are willing to pay for basic health insurance. It was found that they were in 2023, on average, willing to pay slightly more than the lowest premium amount in that year. A higher income, a higher level of education, and older age are associated with a greater willingness to pay.
When studying the motivations underlying the willingness or not to pay for health insurance through interviews, six main themes were identified. These are the ability to pay, the consumption of healthcare, the care included in the basic health insurance package, the organisation of the health insurance system, the coverage of risks, and the accessibility of care.
This thesis showed that people in the Netherlands generally value basic health insurance. They appreciated the way in which health insurance enables them and others to access healthcare services.
Despite this general support for solidarity in healthcare financing, objections to the current premium were raised, as well as concerns about the future ability to pay.
Main findings
This thesis showed that people have remained willing to contribute towards other people’s healthcare costs. In addition, we did not find increasing support for a differentiation of the premium for basic health insurance based on personal characteristics. With that, public support for solidarity in healthcare financing was not found to be in decline over the past decade, despite increasing pressure on solidarity-based systems.
However, not all people are equally supportive of solidarity in healthcare financing. It was demonstrated in this thesis that people who perceive a higher level of social support, those whose social context is more supportive of healthcare systems that are financed according to the principles of solidarity, and those with more trust in the health insurance system are more willing to contribute to other people’s healthcare costs. Knowledge about the health insurance system, on the other hand, was found to play only a limited role in support for solidarity in healthcare financing.
Finally, we examined the amount people in the Netherlands are willing to pay for basic health insurance. It was found that they were in 2023, on average, willing to pay slightly more than the lowest premium amount in that year. A higher income, a higher level of education, and older age are associated with a greater willingness to pay.
When studying the motivations underlying the willingness or not to pay for health insurance through interviews, six main themes were identified. These are the ability to pay, the consumption of healthcare, the care included in the basic health insurance package, the organisation of the health insurance system, the coverage of risks, and the accessibility of care.
This thesis showed that people in the Netherlands generally value basic health insurance. They appreciated the way in which health insurance enables them and others to access healthcare services.
Despite this general support for solidarity in healthcare financing, objections to the current premium were raised, as well as concerns about the future ability to pay.
Gegevensverzameling
