IZA-monitor laat zien dat de eerste lijn in beweging blijft

Net als vorig jaar zijn er veranderingen zichtbaar in de eerste lijn wat betreft personele capaciteit, organisatie, passende zorg en patiëntenstromen. Dit blijkt uit de monitoring van het Integraal Zorgakkoord (IZA), ‘Beweging naar een sterkere eerste lijn’ van het Nivel. Omdat de eerste lijn het merendeel van de zorgvragen opvangt, zijn er in het IZA afspraken gemaakt om deze zorg toegankelijk en betaalbaar te houden. De IZA-monitor van het Nivel volgt tot en met 2026 hoe deze beweging in de eerste lijn zich ontwikkelt.

Personele capaciteit groeit, werkdruk blijft hoog

De monitor laat zien dat het aantal werkzame mensen in de meeste sectoren in de eerste lijn licht is toegenomen. Dit kan bijdragen aan het aanpakken van de verwachte groeiende zorgvraag die in de monitor te zien is. Tegelijkertijd ervaren zorgverleners in vrijwel alle sectoren in de eerste lijn nog altijd een hoge werkdruk. Tussen 2019 en 2025 is hierin nauwelijks verbetering zichtbaar.

Samenwerking in de eerste lijn krijgt steeds meer vorm

In veel regio’s is duidelijker geworden welke partijen betrokken zijn bij de vorming van regionale eerstelijns samenwerkingsverbanden, wie waarvoor het aanspreekpunt is en welke rollen en verantwoordelijkheden daarbij horen. Het vinden van voldoende tijd en capaciteit blijven daarbij belangrijke knelpunten.

Toegankelijkheid van de zorg blijft aandachtspunt

Zorggebruikers blijven over het algemeen positief over de zorg die zij ontvangen in de eerste lijn. Tegelijkertijd zijn er signalen dat de toegankelijkheid van zorg onder druk staat. Zo neemt het percentage huisartsenpraktijken met een volledige patiëntenstop toe en ervaart een deel van de zorggebruikers lange wachttijden bij sociaal en maatschappelijk werk. 

Verandering in patiëntstromen vraagt om duiding

Tussen 2019 en 2024 hadden steeds minder patiënten contact met de huisarts en de huisartsenspoedpost. Tegelijkertijd neemt het aantal verwijzingen door huisartsen naar de medisch-specialistische zorg toe. Deze verschuivingen kunnen verschillende oorzaken hebben. Vervolgonderzoek is nodig om deze achterliggende redenen beter te begrijpen.

Er is een duidelijke beweging naar versterkt samenwerken in de eerste lijn. De uitdaging is nu om dit momentum vast te houden, zodat hoge werkdruk en druk op de toegankelijkheid niet in de weg staan van het gezamenlijke doel: goede, toegankelijke en betaalbare zorg voor iedereen

Ilgin Arslan, PhD

Onderzoeker Zorgdata en het Lerend Zorgsysteem

Meer weten?

Bekijk alle resultaten van het Nivel-onderzoek in de publicatie. Of bekijk de factsheet voor een samenvatting van de resultaten.

Over het onderzoek

Met de IZA-monitor (2024-2026) rapporteert het Nivel jaarlijks over de beweging naar een sterkere eerste lijn. Het Nivel werkt hierin samen met Zorginstituut Nederland. Deze monitor wordt gesubsidieerd door het ministerie van VWS. De huidige publicatie betreft de 2-meting. Om extra registratiedruk in de zorg te voorkomen, wordt zoveel mogelijk gebruikgemaakt van bestaande gegevensbronnen.