Onderzoeker (postdoc) Zorgdata en het Lerend Zorgsysteem
Publicatie
Datum
26-11-2025
The COVID-19 pandemic as a unique learning opportunity for general practice: how did the core values of general practice survive and thrive?
Rijpkema, C. The COVID-19 pandemic as a unique learning opportunity for general practice: how did the core values of general practice survive and thrive? Utrecht: Nivel, 2025. 183 p.
Download de PDF
Aanleiding
Dit proefschrift beschrijft hoe de COVID-19-pandemie de organisatie en het gebruik van de Nederlandse huisartsenzorg heeft beïnvloed. Al vóór de pandemie stond de huisartsenzorg onder druk door vergrijzing, een toenemende zorgvraag, taakverschuiving naar de huisarts en personeelstekorten - factoren die leidden tot een hogere werkdruk en de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg beïnvloedden. Deze uitdagingen vormen een bedreiging voor de kernwaarden van de huisartsenzorg: persoonsgerichte zorg, medisch generalistisch, samenwerking en continuïteit.
De COVID-19-pandemie, die in 2020 begon, bemoeilijkte de toegankelijkheid en kwaliteit van de huisartsenzorg verder, vanwege ingrijpende veranderingen in het zorggebruik en de organisatie van de huisartsenzorg. Hoewel de pandemie de bestaande uitdagingen complexer maakte, bood de pandemie ook kansen voor een toekomstbestendigere huisartsenzorg. Zonder noodzakelijke aanpassingen zal de huisartsenzorg waarschijnlijk blijvend geconfronteerd worden met toenemende uitdagingen die de kernwaarden onder druk zetten. Het is daarom essentieel om in kaart te brengen welke veranderingen nodig zijn om deze kernwaarden te behouden of aan te passen.
Doel
Dit proefschrift had als doel om te beschrijven hoe de COVID-19-pandemie de organisatie en het gebruik van de huisartsenzorg in Nederland heeft veranderd. De impact van deze veranderingen werd onderzocht voor zowel de algemene populatie als voor specifieke patiëntengroepen. Daarnaast werd gereflecteerd op de invloed van deze veranderingen op de kernwaarden van de huisartsenzorg, en verkend hoe de opgedane inzichten kunnen
bijdragen aan de toekomstige huisartsenzorg en aan toekomstige pandemieën.
Conclusie
Concluderend, de COVID-19-pandemie heeft een duidelijk impact gehad op de kernwaarden van de huisartsenzorg; continuïteit, persoonsgerichtheid, medisch generalistisch en samenwerking. Deze waarden kwamen gedurende de pandemie flink onder druk te staan. Zo werd de consultduur verlengd om de drukte in de wachtkamers te vermijden en daarmee het risico op verspreiding van het coronavirus te beperken. Een gevolg hiervan was dat huisartsen per dag minder patiënten konden zien. Patiënten met langdurige COVID-klachten voelden zich vaak onvoldoende gehoord door hun huisartsen, doordat hun klachten niet serieus genomen werden. Tegelijk vonden huisartsen het lastig om bij deze nieuwe klachten een diagnose te stellen. Daarnaast zorgde het afschalen van reguliere zorg mogelijk voor extra druk bij andere zorgverleners. Dit alles zorgde ervoor dat de kernwaarden van de huisartsenzorg onder druk stonden. Tegelijkertijd bracht de pandemie ook positieve ontwikkelingen voor de huisartsenzorg met zich mee. Zo nam het gebruik van zorg op afstand sterk toe, werden triageprocedures verbeterd met onder andere extra inzet van huisartsen en strengere criteria, en werd de samenwerking tussen huisartsen en andere zorgprofessionals versterkt. Deze aanpassingen droegen bij aan het behoud van de kernwaarden van de huisartsenzorg, ondanks de moeilijke omstandigheden.
De huidige kernwaarden van de Nederlandse huisartsenzorg zijn vooral gericht op de patiënt. Door de aanhoudende uitdagingen, zoals toenemende zorgvraag en personeelstekorten, wordt het echter steeds moeilijker om deze focus vast te houden. Op basis van de bevindingen van deze thesis wordt dan ook aanbevolen om een nieuwe kernwaarde toe te voegen: een adaptieve benadering die een goede balans vindt tussen individuele zorgbehoeften en maatschappelijke belangen. Daarnaast onderstreept deze thesis het belang van continu leren – zowel uit praktijkervaringen als uit data – zeker in tijden van crises zoals de COVID-19-pandemie. Kortom, het proefschrift levert waardevolle inzichten op over hoe de huisartsenzorg zich aanpaste tijdens de pandemie, waar de kernwaarden werden gewaarborgd en waar zij onder druk kwamen te staan. De lessen die hieruit voortkomen bieden belangrijke aanknopingspunten om de huisartsenzorg beter te versterken voor toekomstige uitdagingen.
Dit proefschrift beschrijft hoe de COVID-19-pandemie de organisatie en het gebruik van de Nederlandse huisartsenzorg heeft beïnvloed. Al vóór de pandemie stond de huisartsenzorg onder druk door vergrijzing, een toenemende zorgvraag, taakverschuiving naar de huisarts en personeelstekorten - factoren die leidden tot een hogere werkdruk en de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg beïnvloedden. Deze uitdagingen vormen een bedreiging voor de kernwaarden van de huisartsenzorg: persoonsgerichte zorg, medisch generalistisch, samenwerking en continuïteit.
De COVID-19-pandemie, die in 2020 begon, bemoeilijkte de toegankelijkheid en kwaliteit van de huisartsenzorg verder, vanwege ingrijpende veranderingen in het zorggebruik en de organisatie van de huisartsenzorg. Hoewel de pandemie de bestaande uitdagingen complexer maakte, bood de pandemie ook kansen voor een toekomstbestendigere huisartsenzorg. Zonder noodzakelijke aanpassingen zal de huisartsenzorg waarschijnlijk blijvend geconfronteerd worden met toenemende uitdagingen die de kernwaarden onder druk zetten. Het is daarom essentieel om in kaart te brengen welke veranderingen nodig zijn om deze kernwaarden te behouden of aan te passen.
Doel
Dit proefschrift had als doel om te beschrijven hoe de COVID-19-pandemie de organisatie en het gebruik van de huisartsenzorg in Nederland heeft veranderd. De impact van deze veranderingen werd onderzocht voor zowel de algemene populatie als voor specifieke patiëntengroepen. Daarnaast werd gereflecteerd op de invloed van deze veranderingen op de kernwaarden van de huisartsenzorg, en verkend hoe de opgedane inzichten kunnen
bijdragen aan de toekomstige huisartsenzorg en aan toekomstige pandemieën.
Conclusie
Concluderend, de COVID-19-pandemie heeft een duidelijk impact gehad op de kernwaarden van de huisartsenzorg; continuïteit, persoonsgerichtheid, medisch generalistisch en samenwerking. Deze waarden kwamen gedurende de pandemie flink onder druk te staan. Zo werd de consultduur verlengd om de drukte in de wachtkamers te vermijden en daarmee het risico op verspreiding van het coronavirus te beperken. Een gevolg hiervan was dat huisartsen per dag minder patiënten konden zien. Patiënten met langdurige COVID-klachten voelden zich vaak onvoldoende gehoord door hun huisartsen, doordat hun klachten niet serieus genomen werden. Tegelijk vonden huisartsen het lastig om bij deze nieuwe klachten een diagnose te stellen. Daarnaast zorgde het afschalen van reguliere zorg mogelijk voor extra druk bij andere zorgverleners. Dit alles zorgde ervoor dat de kernwaarden van de huisartsenzorg onder druk stonden. Tegelijkertijd bracht de pandemie ook positieve ontwikkelingen voor de huisartsenzorg met zich mee. Zo nam het gebruik van zorg op afstand sterk toe, werden triageprocedures verbeterd met onder andere extra inzet van huisartsen en strengere criteria, en werd de samenwerking tussen huisartsen en andere zorgprofessionals versterkt. Deze aanpassingen droegen bij aan het behoud van de kernwaarden van de huisartsenzorg, ondanks de moeilijke omstandigheden.
De huidige kernwaarden van de Nederlandse huisartsenzorg zijn vooral gericht op de patiënt. Door de aanhoudende uitdagingen, zoals toenemende zorgvraag en personeelstekorten, wordt het echter steeds moeilijker om deze focus vast te houden. Op basis van de bevindingen van deze thesis wordt dan ook aanbevolen om een nieuwe kernwaarde toe te voegen: een adaptieve benadering die een goede balans vindt tussen individuele zorgbehoeften en maatschappelijke belangen. Daarnaast onderstreept deze thesis het belang van continu leren – zowel uit praktijkervaringen als uit data – zeker in tijden van crises zoals de COVID-19-pandemie. Kortom, het proefschrift levert waardevolle inzichten op over hoe de huisartsenzorg zich aanpaste tijdens de pandemie, waar de kernwaarden werden gewaarborgd en waar zij onder druk kwamen te staan. De lessen die hieruit voortkomen bieden belangrijke aanknopingspunten om de huisartsenzorg beter te versterken voor toekomstige uitdagingen.
Objective
This thesis explores how the COVID-19 pandemic impacted the organization and use of general practice care in the Netherlands. Before the pandemic, general practice was already under pressure due to population aging, increasing demand for care, task shifting to the general practitioner (GP), and staff shortages – all of which contributed to rising workloads and impacted the quality and accessibility of care. These challenges pose a threat to the core values of general practice: person-centered care, medical generalism, collaboration, and continuity.
The COVID-19 pandemic, which began in early 2020, further complicated the accessibility and quality of general practice care due to major changes in the organization and delivery of healthcare. Although the pandemic added complexity to pre-existing challenges, it may also have created solutions for more sustainable general practice care in the future. Without necessary changes, general practices will likely continue to face growing challenges that threaten the core values. It is therefore essential to identify what changes are needed to preserve or adapt the core values of general practices.
Aim
This thesis aimed to describe how the COVID-19 pandemic changed the organization and utilization of general practice in the Netherlands. It examined the impact of these changes both on the general population and specific patient groups. Furthermore, it reflected on how these changes affected the core values of general practice, and explored how these changes might inform future general practice and pandemic preparedness.
Conclusion
In conclusion, the COVID-19 pandemic impacted the core values of general practice, i.e. continuity, person-centeredness, medical generalism, and collaboration, all of which came under pressure. For example, consultation times were extended to reduce crowding in waiting rooms and limit the spread of the coronavirus. As a result, GPs were able to see fewer patients per day. Patients with long-term COVID-19 symptoms often felt insufficiently heard by their GPs, as their complaints were not always taken seriously. Simultaneously, GPs struggled to diagnose patients with these new complaints. Additionally, the downscaling of regular care may have caused extra pressure onto other healthcare providers. This all put the core values of general practice under strain. However, the pandemic also brought positive developments. These included the increased use of remote care, improved triage procedures, such as the deployment of additional GPs and stricter triage criteria—and stronger collaboration between GPs and other healthcare professionals. These adaptations helped to uphold the core values of general practice even under the difficult circumstances of the pandemic.
Currently, the core values of general practice in the Netherlands are predominantly patient-centered. This focus may be difficult to sustain considering ongoing challenges, such as rising healthcare demand and persistent staff shortages. Based on the findings of this thesis, adding a new core value is recommended: an adaptive approach, which balances individual and societal healthcare needs. Furthermore, this thesis underscores the importance of continuous learning—both from experiences and data—especially during crises such as the COVID-19 pandemic. Overall, this thesis provides valuable insights into how general practice adapted, where its core values were upheld, and where they came under pressure. These lessons offer important guidance for strengthening general practice in the face of future challenges.
This thesis explores how the COVID-19 pandemic impacted the organization and use of general practice care in the Netherlands. Before the pandemic, general practice was already under pressure due to population aging, increasing demand for care, task shifting to the general practitioner (GP), and staff shortages – all of which contributed to rising workloads and impacted the quality and accessibility of care. These challenges pose a threat to the core values of general practice: person-centered care, medical generalism, collaboration, and continuity.
The COVID-19 pandemic, which began in early 2020, further complicated the accessibility and quality of general practice care due to major changes in the organization and delivery of healthcare. Although the pandemic added complexity to pre-existing challenges, it may also have created solutions for more sustainable general practice care in the future. Without necessary changes, general practices will likely continue to face growing challenges that threaten the core values. It is therefore essential to identify what changes are needed to preserve or adapt the core values of general practices.
Aim
This thesis aimed to describe how the COVID-19 pandemic changed the organization and utilization of general practice in the Netherlands. It examined the impact of these changes both on the general population and specific patient groups. Furthermore, it reflected on how these changes affected the core values of general practice, and explored how these changes might inform future general practice and pandemic preparedness.
Conclusion
In conclusion, the COVID-19 pandemic impacted the core values of general practice, i.e. continuity, person-centeredness, medical generalism, and collaboration, all of which came under pressure. For example, consultation times were extended to reduce crowding in waiting rooms and limit the spread of the coronavirus. As a result, GPs were able to see fewer patients per day. Patients with long-term COVID-19 symptoms often felt insufficiently heard by their GPs, as their complaints were not always taken seriously. Simultaneously, GPs struggled to diagnose patients with these new complaints. Additionally, the downscaling of regular care may have caused extra pressure onto other healthcare providers. This all put the core values of general practice under strain. However, the pandemic also brought positive developments. These included the increased use of remote care, improved triage procedures, such as the deployment of additional GPs and stricter triage criteria—and stronger collaboration between GPs and other healthcare professionals. These adaptations helped to uphold the core values of general practice even under the difficult circumstances of the pandemic.
Currently, the core values of general practice in the Netherlands are predominantly patient-centered. This focus may be difficult to sustain considering ongoing challenges, such as rising healthcare demand and persistent staff shortages. Based on the findings of this thesis, adding a new core value is recommended: an adaptive approach, which balances individual and societal healthcare needs. Furthermore, this thesis underscores the importance of continuous learning—both from experiences and data—especially during crises such as the COVID-19 pandemic. Overall, this thesis provides valuable insights into how general practice adapted, where its core values were upheld, and where they came under pressure. These lessons offer important guidance for strengthening general practice in the face of future challenges.
