Publicatie

Publicatie datum

De Transparantiemonitor 2019/2020: de betekenis van transparantie voor mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden.

Rolink, M., Springvloet, L., Bos, N., Jong, J. de, Friele, R., Rademakers, J. De Transparantiemonitor 2019/2020: de betekenis van transparantie voor mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden. Utrecht: Nivel, 2020.

Download de PDF
De Transparantiemonitor
De Transparantiemonitor onderzoekt hoe patiënten hun weg vinden naar de best passende zorg en welke rol informatie daarbij speelt. Een groot deel van de Nederlandse bevolking, bijna 30% van de volwassenen, bestaat uit mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden. Het is een stuk lastiger om deze groep patiënten te bereiken met informatie.

Zorggebruikers met beperkte gezondheidsvaardigheden zoeken minder vaak naar gezondheidsinformatie
Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden zoeken aanzienlijk minder gezondheidsinformatie, kunnen er minder goed mee uit de voeten en hebben moeite de betrouwbaarheid van de informatie te beoordelen. Ook kunnen zij veel minder goed inschatten wat de aard en ernst van hun klachten is. Bij de één leidt dit tot de reflex om voor iedere klacht naar een zorgverlener te gaan terwijl dit lang niet altijd nodig is. Bij de ander leidt het ertoe dat zij (veel) te laat bij een zorgverlener komen met ernstige klachten. De keuze voor een zorgverlener wordt, net als bij mensen met voldoende gezondheidsvaardigheden, niet bewust gemaakt op basis van kwaliteitsinformatie. Voornamelijk logistieke overwegingen (reisafstand) en ervaringen van anderen zijn leidend.

Samen beslissen en patiënten met beperkte gezondheidsvaardigheden
Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden ervaren de nodige problemen met gezamenlijke besluitvorming omdat zij allereerst informatie over aandoeningen veelal niet begrijpen en niet goed weten wat voor gevolgen een aandoening voor hen heeft. Daarbij komt dat zij de informatie over verschillende behandelopties niet goed begrijpen, kunnen verwerken en afwegen. Vaak hebben ze niet in de gaten dat er een keuzemoment is en ook zijn ze geneigd om keuzes bij de dokter te laten. Bij zorgverleners wekt dit vaak de indruk dat deze patiënten niet mee willen beslissen, maar dat klopt niet. Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden willen net zo graag meebeslissen als mensen met meer vaardigheden, mits goed geïnformeerd en op de juiste manier ondersteunt.

De rol van de zorgverlener en informatie over gezondheid
Bijna 1 op de 3 zorgverleners vindt het lastig om mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden te herkennen in de dagelijkse praktijk terwijl het bijna 30% van de Nederlandse bevolking betreft. Daarbij komt dat de doelgroep zich veelal schaamt voor de beperkte vaardigheden en dat verbergt of zich niet bewust is van de eigen vaardigheden. Het blijkt moeilijk voor zorgverleners om goed te communiceren met mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden en lang niet alle zorgverleners houden specifiek rekening met deze grote groep patiënten n hun communicatie. Zorgverleners die er wel rekening mee houden richten zich op concrete informatie en herhaling en maken gebruik van visuele ondersteuning. Ook brengen zij patiënten soms in contact met andere informatiebronnen die deze patiënten niet zelf zouden vinden. Naast het identificeren en op gepaste wijze informeren is het ook van belang te verifiëren of zij de informatie goed begrepen hebben. Een belangrijke en effectieve methode daarvoor is de ‘’terugvraagmethode’’ (teach back) waarbij de patiënt de uitleg van de dokter in eigen woorden reproduceert zodat duidelijk wordt of de uitleg van de zorgverlener begrijpelijk genoeg was.

Ontwikkelingen onder de vlag van transparantie
Binnen de Transparantiemonitor zijn verschillende initiatieven bestudeerd om de zorg transparant te maken, waaronder Thuisarts.nl en ZorgkaartNederland. Deze sites werken hard aan de toegankelijkheid van de informatie voor mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden, maar een groot deel van deze mensen komt überhaupt op eigen initiatief niet op deze sites terecht, waarmee het bereik van Thuisarts.nl en ZorgkaartNederland onder mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden ook beperkt is. Het bereik kan worden vergroot door patiënten actief naar de websites te verwijzen of directe links aan te bieden. Keuzehulpen zouden voor mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden een enorme meerwaarde kunnen hebben voor het proces van samen beslissen, maar zijn veelal niet goed bruikbaar voor deze groep.

Conclusie
Gezondheidsvaardigheden is een belangrijk thema in de context van transparantie in de zorg en staat stevig op de agenda in onderzoek, ontwikkeling en beleid. Dat is ook nodig omdat veel initiatieven om de zorg transparant te maken nog niet goed aansluiten bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden terwijl bijna 30% van de Nederlandse volwassenen tot deze doelgroep behoort. De zorgverlener is bij uitstek in de positie om deze groep patiënten goed te informeren en te wijzen op nuttige informatiebronnen, maar herkent de doelgroep niet altijd goed. Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden vanaf het allereerste begin betrekken bij het ontwikkelen van informatie en transparantie is essentieel om deze doelgroep zo goed mogelijk te bereiken met initiatieven om de zorg transparant te maken. (aut. ref.)