Publicatie

Publicatie datum

De Transparantiemonitor 2019/2020: het artsenperspectief op transparantie in de zorg. Een vragenlijstonderzoek onder huisartsen en medisch specialisten.

Springvloet, L., Bos, N., Jong, J. de, Friele, R., Boer, D. de. De Transparantiemonitor 2019/2020: het artsenperspectief op transparantie in de zorg. Een vragenlijstonderzoek onder huisartsen en medisch specialisten. Utrecht: Nivel, 2020.
Download de PDF
De Transparantiemonitor
Dit rapport is onderdeel van de Transparantiemonitor 2019 / 2020, waarin jaarlijks wordt onderzocht hoe transparantie in de zorg zich ontwikkelt en wat dat oplevert voor het vinden van de best passende zorg voor patiënten. Dit rapport beschrijft de resultaten van een vragenlijstonderzoek onder huisartsen en medisch specialisten. In oktober/november 2019 ontving een steekproef van 10.000 medisch specialisten en 8515 huisartsen een vragenlijst over transparantie in de zorg. Allen waren lid van de VvAA een vereniging die medici, paramedici en studenten voor die beroepen bijstaat met onder andere financieel, bedrijfskundig en juridisch advies, verzekeringen en opleidingen. In totaal hebben 265 huisartsen en 269 medisch specialisten de vragenlijst ingevuld.

Informatievoorziening van patiënten
Artsen merken dat patiënten voorafgaand aan een consult heel vaak informatie opzoeken, met name informatie over gezondheid, aandoeningen en behandelingen. Artsen vinden het veelal prettig dat patiënten zich voorafgaand aan een consult informeren, al leidt het ook regelmatig tot langere consulten. Artsen stimuleren patiënten om informatie op te zoeken en zij verwijzen door naar (online) informatie. Ook tijdens consulten kijken zij geregeld samen met patiënten naar (online) informatie. Dit geldt over het algemeen voor zowel huisartsen als medisch specialisten, maar er zijn ook duidelijke accentverschillen. Huisartsen verwijzen bijvoorbeeld veel vaker naar Thuisarts.nl dan medisch specialisten, waarschijnlijk omdat veel medisch specialistische informatie nog niet op deze publiekswebsite staat.

Gezamenlijke besluitvorming
Op hoofdlijnen geven artsen aan groot voorstander te zijn van gezamenlijke besluitvorming en dit zelf ook regelmatig toe te passen. Artsen hebben het idee dat patiënten graag willen meebeslissen over de zorg en denken dat dit op verschillende manieren positief doorwerkt, bijvoorbeeld doordat patiënten zich beter geholpen voelen, of meer gemotiveerd zijn om het behandelplan te volgen. Ook leidt samen beslissen er volgens artsen geregeld toe dat in samenspraak met patiënten wordt afgeweken van richtlijnen. Ondersteunende hulpmiddelen voor gezamenlijke besluitvorming, zoals Patient Reported Outcome Measures en keuzehulpen, worden weinig ingezet door artsen. Medisch specialisten lijken iets intensiever bezig te zijn met samen beslissen; zij geven onder meer vaker aan samen beslissen toe te passen en hier vaker over te praten met collega’s.

Toegang tot eigen medische gegevens
Een groot deel van de artsen geeft aan dat patiënten toegang hebben tot hun eigen medische gegevens en een meerderheid vindt dit ook wenselijk. Medisch specialisten geven beduidend vaker aan dat patiënten zelf bij hun medische gegevens kunnen en geven ook vaker aan voorstander te zijn van dergelijke toegang. Dit kan ermee te maken hebben dat grote overheidsinitiatieven om patiënten toegang te geven tot hun eigen medische gegevens eerder zijn gestart in de ziekenhuiszorg dan in de huisartsenzorg. Een groot deel van de artsen geeft aan dat toegang tot medische gegevens voor patiënten er geregeld toe leidt dat zij beter geïnformeerd zijn en meer of andere vragen stellen, maar ook dat het regelmatig leidt tot onnodige onrust.

Kwaliteitsregistraties
Volgens de overgrote meerderheid van de artsen brengen kwaliteitsregistraties de nodige registratielast met zich mee. Een nipte meerderheid vindt dat de meerwaarde van registraties opweegt tegen deze registratielast. Het gebruiksgemak van de informatie die artsen teruggekoppeld krijgen laat volgens de meesten te wensen over. Artsen stimuleren patiënten over het algemeen niet om de uitkomsten van kwaliteitsregistraties te raadplegen, mogelijk omdat zij de uitkomsten van registraties niet geschikt achten als informatie voor patiënten.

Transparantie in de zorg
Artsen zien het belang van transparantie in de zorg en de overgrote meerderheid is voorstander van het openbaar maken van informatie over aandoeningen en behandelingen. Wat betreft informatie over kwaliteit op het niveau van zorgaanbieders en zorgverleners zijn ze terughoudender met het openbaar maken van die informatie. Zij zien vooral meerwaarde in het delen van die informatie met collega’s en wetenschappelijke verenigingen en zijn in veel mindere mate voorstander van het breder delen van deze informatie met bijvoorbeeld patiëntenorganisaties, overheid of zorgverzekeraars. In het algemeen lijken medisch specialisten wat meer open te staan voor het delen van informatie over kwaliteit van zorgaanbieders of zorgverleners dan huisartsen.

Het vervolg van het artsenperspectief in de Transparantiemonitor
Er speelt veel op het gebied van transparantie in de zorg. De huidige meting van het artsenperspectief binnen de Transparantiemonitor kan worden gezien als nulmeting. De lage respons is een forse beperking van het onderzoek. Tegelijkertijd zijn de resultaten vaak consistent met wat we uit andere bronnen weten of konden verwachten. Daarnaast zijn we vanuit het perspectief van de monitor met name geïnteresseerd in trends waarmee het vooral belangrijk wordt om van jaar tot jaar een vergelijkbare samenstelling van de responsgroep te hebben. Daarmee is het dan ook met een beperkte respons mogelijk eventuele veranderingen in de perceptie van artsen rondom verschillende belangrijke vraagstukken inzichtelijk te maken. Daarnaast worden de komende jaren verschillende thema’s verder uitgewerkt in verdiepende onderzoeken waarbij inzichten uit deze verdiepende onderzoek en metingen onder artsen elkaar kunnen versterken. (aut. ref.)