Publicatie

Publicatie datum

De Transparantiemonitor 2019/2020. Het burgerperspectief op informatie over gezondheid: een vragenlijstonderzoek onder zorggebruikers.

Bos, N., Springvloet, L., Jong, J. de, Rademakers, J., Friele, R., Boer, D. de. De Transparantiemonitor 2019/2020. Het burgerperspectief op informatie over gezondheid: een vragenlijstonderzoek onder zorggebruikers. Utrecht: Nivel, 2020.
Download de PDF
Dit rapport is een van de deelrapporten van de Transparantiemonitor 2019 / 2020 en gaat in op de vraag hoe zorggebruikers informatie over gezondheid zoeken, vinden en gebruiken en of zij door de informatie ondersteund worden bij het vinden van de best passende zorg. Initiatieven die raakvlakken hebben met transparantie in de zorg en ontwikkeld zijn voor zorggebruikers, zoals Thuisarts.nl en Zorgkaart Nederland zijn in het kader van de doelstelling van dit deelrapport belangrijk om uit te lichten.
Dit rapport beschrijft de resultaten van een vragenlijstonderzoek onder zorggebruikers. De inhoud van de vragenlijst was vergelijkbaar met de vragenlijst uit het eerste jaar van de Transparantiemonitor [1]. In het najaar van 2019 ontving een steekproef van 1.500 zorggebruikers een vragenlijst over informatie over gezondheid. Het rapport is gebaseerd op de resultaten van 713 respondenten.

In hoeverre wordt gezocht naar informatie over een aandoening, gezondheidsklacht, behandeling, arts, huisartsenpraktijk of ziekenhuis?
Uit de vragenlijst komt naar voren dat:
 67% van de zorggebruikers in 2019 heeft gezocht naar informatie over een aandoening of gezondheidsklacht. De zorggebruikers die hebben gezocht naar informatie gebruiken het internet als voornaamste informatiebron. 86% lijkt te zijn geholpen door de informatie die zij hebben gevonden.
 46% van de zorggebruikers in 2019 informatie heeft gezocht over een behandeling. Voor de zorggebruikers die informatie hebben gezocht is het internet de voornaamste informatiebron. 22% heeft informatie gezocht op de website van Thuisarts. 89% geeft aan dat zij de informatie hebben gevonden die zij nodig hadden.
 18% van de zorggebruikers in 2019 informatie heeft gezocht over een arts, huisartsenpraktijk of ziekenhuis. Voor de zorggebruikers die informatie hebben gezocht is het internet de voornaamste informatiebron. 17% van de zorggebruikers zocht direct via website van Zorgkaart Nederland. 86% geeft aan dat zij de informatie hebben gevonden die zij nodig hadden.

Uit de interviews kwam naar voren dat alle zorggebruikers op een bepaald moment online op zoek zijn gegaan naar informatie over gezondheid. Men geeft daarbij aan een strategie te hanteren om betrouwbare informatie te vinden, zoals het bezoeken van websites van ziekenhuizen. Voor het toepassen van de informatie op de eigen situatie is het contact met een zorgverlener belangrijk.

Is het zoeken en gebruiken van informatie over gezondheid gerelateerd aan de mate van gezondheidsvaardigheden?
Drie op tien zorggebruikers heeft onvoldoende of beperkte gezondheidsvaardigheden. Het niveau van gezondheidsvaardigheden is niet gerelateerd aan het zoeken naar informatie over gezondheid. Het niveau van gezondheidsvaardigheden is wel gerelateerd aan het gebruiken van informatie over gezondheid. Zorggebruikers met lage gezondheidsvaardigheden zijn minder vaak geholpen met de informatie die zij hebben gevonden. Deze groep zorggebruikers waardeert de informatie over de gezondheid ook minder. De groep zorggebruikers met lage gezondheidsvaardigheden geeft gemiddelde rapportcijfers van 5,9 tot 6,5 voor de verschillende typen informatie. De groep met voldoende gezondheidsvaardigheden geeft gemiddelde rapportcijfers van 7,7 en 7,8. De groep mensen met lage gezondheidsvaardigheden wordt dus minder goed bereikt met initiatieven om de zorg transparant te maken.

Hoe denken zorggebruikers over het gebruik van vragenlijsten als ondersteuning bij het gesprek in de spreekkamer?
Patiëntgegevens en informatie over patiënten vanuit vragenlijsten zijn ook informatiebronnen en kunnen bijdragen aan transparantie in de zorg. Vandaar dat in dit vragenlijstonderzoek de mate van gebruik van vragenlijsten voorafgaand aan of tijdens een gesprek met een arts is onderzocht. Daarnaast is gevraagd naar toegang tot patiëntgegevens voor patiënten.
Eén op de vier zorggebruikers geeft aan een vragenlijst, die ze hadden ontvangen van de zorgaanbieder, te hebben ingevuld voorafgaand of tijdens een gesprek met een zorgverlener. De helft geeft aan dat de vragenlijst niet besproken werd, terwijl bij een kwart de vragenlijst wel relevant was voor het bezoek. De geïnterviewden staan positief tegenover over het gebruik van vragenlijsten gerelateerd aan een gesprek met een arts. Zij zien vooral voordelen voor artsen om gerichter het gesprek te voren.

Hoe denken zorggebruikers over toegang tot medische gegevens?
Zorggebruikers weten vaak niet dat zij toegang hebben tot hun eigen medische gegevens, maar veronderstellen deze toegang wel te hebben. Het gebruik van online toegang tot eigen medische gegevens is beperkt. Zorggebruikers zijn geneigd om ook andere zorgverleners toegang tot hun medische gegevens te geven omdat dit bijdraagt aan betere zorg voor zichzelf.

In welke mate wordt gezamenlijke besluitvorming met een arts ervaren?
Vanuit de gedachten dat voor gezamenlijke besluitvorming een bepaalde mate van geïnformeerdheid van de patiënt nodig is, is het relevant om inzicht te hebben in welke mate patiënten gezamenlijke besluitvorming ervaren.
Over het algemeen ervaren zorggebruikers een behoorlijke mate van gezamenlijke besluitvorming in een spreekkamer met een arts. Echter wat men verstaat onder samen beslissen verschilt, blijkt uit de interviews. Het instemmen met een behandeling (informed consent) wordt ook gezien als samen beslissen. Op de vraag welke informatie de geinterviewden verder zou kunnen ondersteunen bij ‘samen beslissen’ werden enkele ideeën geopperd, zoals informatie over bijwerkingen, risico’s en voor- en nadelen van behandelopties.

Transparantie in de zorg vanuit patiëntperspectief
Zorggebruikers zijn actief op zoek naar informatie over gezondheid, waarbij met name wordt gezocht naar informatie over gezondheidsklachten en aandoeningen. Zorggebruikers gaan op verschillende momenten op zoek naar deze informatie. Zo wordt door zorggebruikers online gezocht naar informatie voorafgaand aan een gesprek met een arts. Ook zijn er zorggebruikers die eerst in gesprek gaan met een arts en aansluitend de informatie online opzoeken. Men lijkt behoefte te hebben aan bevestiging van de verkregen informatie door verschillende ‘informatiebronnen’. Zorggebruikers zijn positief over de hoeveelheid en betrouwbaarheid van de gevonden informatie op het internet, maar geven tegelijkertijd aan dat voor interpretatie en toepassing op de eigen situatie behoefte is aan de deskundigheid van een arts. (aut. ref.)