Nieuws
Substitutie van zorg vraagt om betere afstemming van prikkels
Het verplaatsen van zorg van de tweede naar de eerste lijn – substitutie – staat al jaren op de beleidsagenda. Promotieonderzoek van Jesper Dros uitgevoerd bij onderzoeksinstituut Nivel laat zien dat prikkels bedoeld om het gedrag van patiënten, zorgverleners en verzekeraars richting te geven niet altijd in lijn zijn met dit beleidsdoel. Zo kan het eigen risico patiënten ongewenst belemmeren om bepaalde zorg te gebruiken, terwijl extra capaciteit in de eerste lijn substitutie juist versterkt. Zorgverzekeraars stuiten op financiële en organisatorische belemmeringen, en gegevenssystemen sluiten nog niet altijd goed aan op het volgen van verschuivingen van zorg naar de eerste lijn.
Eigen risico belemmert gebruik van zorg
Patiënten die hun eigen risico nog niet hebben verbruikt, maken minder gebruik van fysiotherapie bij knie- en heupartrose. Ook volgen COPD-patiënten sneller een verwijzing naar de medisch specialist als hun eigen risico al op is. Vertraging in het opvolgen van deze verwijzingen hangt samen met een hoger risico op IC-opname, wat wijst op mogelijke negatieve gevolgen voor de gezondheid.
Verhoging van de eerstelijnscapaciteit stimuleert substitutie
Wanneer praktijkondersteuners geestelijke gezondheidszorg (POH-GGZ) voldoende worden ingezet, kunnen veel patiënten al in de huisartsenpraktijk worden geholpen. Hierdoor neemt het gebruik van zowel basis- als specialistische GGZ af. Dit voorbeeld laat zien dat verplaatsing van zorg naar de eerste lijn effectief kan zijn. Het onderstreept ook het belang van capaciteit in de eerste lijn. De relatie tussen wachttijden en inzet van POH-GGZ is echter nog onduidelijk.
Zorgverzekeraars en substitutie: kansen en beperkingen
Zorgverzekeraars kunnen de verschuiving van zorg van de tweede naar de eerste lijn ondersteunen, maar stuiten onder andere op concurrentieregels, de positie van ziekenhuizen en een complexe bekostiging. Tegelijkertijd bieden langetermijncontracten, regionale samenwerkingen en digitale innovaties kansen.
Meer weten?
Bekijk alle resultaten van het Nivel-onderzoek in de gehele publicatie.
Over het onderzoek
Het onderzoek is uitgevoerd binnen de gezamenlijk onderzoekswerkplaats ‘Routine Zorgdata voor Passende Zorg’ van het Nivel en Zorginstituut Nederland. Jesper Dros promoveerde op maandag 15 december op dit onderzoek aan de Tilburg University.
