Publicatie

Publicatie datum

Advance care planning in de huisartspraktijk: wat wordt er besproken en wat kan er beter? Literatuurstudie.

Knottnerus, B.J., Francke, A.L. Advance care planning in de huisartspraktijk: wat wordt er besproken en wat kan er beter? Literatuurstudie. Utrecht: Nivel, 2020.
Download de PDF
Advance care planning (ACP) stelt mensen in staat om met hun zorgverleners doelen, wensen en behoeften te bespreken voor toekomstige behandelingen, zorg en ondersteuning aan het levenseinde. Vanwege de centrale, persoonlijke en continue zorgverlenersrol die huisartsen hebben bij patiënten uit hun praktijk (zowel relatief gezonde als niet-gezonde mensen), zijn zij vaak degenen die de ACP-gesprekken voeren.
Dit rapport betreft een literatuuronderzoek naar hoe ACP-gesprekken tussen huisartsen en patiënten in Nederland plaatsvinden. Daarnaast worden adviezen aangedragen om ACP-gesprekken te bevorderen.
Voor dit literatuuronderzoek hebben wij tien onderzoekpublicaties en vijf kwaliteitsstandaarden over ACP door de huisarts geïncludeerd, gepubliceerd in de afgelopen tien jaar. De resultaten van het onderzoek worden beschreven in vijf categorieën: initiatie van ACP-gesprekken, onderwerpen tijdens ACP-gesprekken, ervaren meerwaarde van ACP-gesprekken, knelpunten bij ACP-gesprekken, oplossingsrichtingen en adviezen om ACP-gesprekken te bevorderen en knelpunten en barrières te reduceren.
Uit de bestudeerde onderzoekpublicaties zijn er enige aanwijzingen dat ACP-gesprekken vaak geïnitieerd worden door de huisarts en niet door de patiënt. Hoewel de kwaliteitsstandaarden adviseren om vroeg te starten met ACP, lijken huisartsen ACP-gesprekken vaak pas te initiëren als patiënten ongeneeslijk ziek zijn en waarschijnlijk spoedig zullen overlijden.
Onderwerpen in de ACP-gesprekken zijn onder andere hoe de patiënt aankijkt tegen reanimatie, euthanasie, ziekenhuisverwijzing en behandelbeperkingen. Spirituele en existentiële problemen en zorgbehoeften lijken minder vaak te worden besproken. Ook het aanwijzen van een vertegenwoordiger van de patiënt voor het nemen van beslissingen als een patiënt daar zelf niet meer toe in staat zou zijn, komt relatief weinig aan bod.
De voldoening van het begeleiden van patiënten bij het afronden van hun leven, zien huisartsen als een meerwaarde van ACP. Patiënten voelen zich door ACP-gesprekken gehoord en zijn voorbereid op de toekomst en op mogelijke spoedsituaties.
Knelpunten die naar voren komen in de onderzoekpublicaties zijn: tijdgebrek en onvoldoende kennis van ACP bij de huisarts, te veel nadruk op medische onderwerpen, verschil in opvattingen tussen huisarts en patiënt, gebrekkige communicatie tussen huisarts en ziekenhuisspecialisten en onduidelijkheid over de inhoud en plek van documentatie over ACP.
Geadviseerd wordt om als huisarts op tijd te beginnen met ACP, alert te zijn wanneer patiënten mogelijk openstaan voor ACP, zowel medische als niet-medische onderwerpen te bespreken, wensen en afspraken gestructureerd te documenteren, met andere zorgprofessionals te communiceren en regelmatig opnieuw het ACP-proces te doorlopen. Ook zouden huisartsen het bespreken van mogelijkheden en wensen voor toekomstige zorg, deels kunnen delegeren naar praktijkondersteuners in hun praktijk (POH’s).