Methode vaststellen cijfers zorgverlening huisartsen

We bieden inzicht in hoe we de cijfers verzamelen en analyseren op basis van zorggegevens die huisartsenpraktijken aangesloten bij Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn ons aanleveren.

WereldbolOmvang gegevensverzameling deelnemende huisartsenpraktijken

In 2020 zijn er in het kader van Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn gegevens verzameld van ongeveer 500 huisartspraktijken in het totaal. Er vinden kwaliteitscontroles plaats op correctheid en volledigheid van deze verzamelde gegevens, waarna er analyses op uitgevoerd worden. Als gevolg van de kwaliteitschecks rapporteren we over gegevens uit ongeveer 420 praktijken, met in totaal 1,8 miljoen ingeschreven patiënten. Het gerapporteerde aantal patiënten en praktijken kan per analyse verschillen.

Figuur: Geografische spreiding deelnemende huisartsenpraktijken
In de kaart van Nederland ziet u de de geografische spreiding van de huisartsenpraktijken waarover wij rapporteren.

Vinkje GoedRepresentativiteit van de cijfers

In de drie tabellen hieronder is het volgende te zien:

  • De patiënten uit praktijken die deelnemen aan Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn vormen een goede afspiegeling van de Nederlandse populatie.
  • De leeftijds- en geslachtsverdeling van alle ingeschreven patiënten komt in grote mate overeen met die van de Nederlandse populatie (zie tabel 2 en 3).
  • Qua type huisartsenpraktijk is er een oververtegenwoordiging van groepspraktijken, en een ondervertegenwoordiging van solopraktijken (tabel 1). (Zie ook Beroepenregistraties in de Gezondheidszorg).
  • Praktijken in niet-stedelijke en matig-stedelijke gebieden zijn enigszins oververtegenwoordigd, praktijken in sterk stedelijke gebieden zijn iets ondervertegenwoordigd.

Daarom zijn de gegevens over het zorggebruik, type gezondheidsproblemen, voorgeschreven medicatie en verwijzingen naar de tweede lijn vanaf 2018 gestandaardiseerd naar Nederland op leeftijd, geslacht en stedelijkheid. Tabellen met gegevens per leeftijdscategorie zijn momenteel (nog niet) gestandaardiseerd naar leeftijd, geslacht en stedelijkheid.


Tabel 1: Kenmerken van huisartsenpraktijken die deelnemen aan NIVEL Zorgregistraties eerste lijn, en van alle huisartsenpraktijken in Nederland, naar type praktijk en urbanisatiegraad, 2020
Characteristics of GP practices participating in NIVEL Primary care database and all GP practices in the Netherlands according to practice type and urbanisation level, 2020
  Nederland* Nivel Zorgregistraties
Type praktijk (%)    
Solo praktijk 35,2 24,6
Duo praktijk 41,5 37,0
Groepspraktijk 23,4 38,4
Stedelijkheid (%)    
zeer sterk stedelijke gebieden 24,8 24,1
sterk stedelijke gebieden 29,9 27,1
matig stedelijke gebieden 15,6 18,4
weinig stedelijke gebieden 21,4 17,9
niet stedelijke gebieden 8,3 12,5
*verdeling 2018    

Tabel 2: Demografische kenmerken van de populatie ingeschreven in huisartsenpraktijken die deelnemen aan NIVEL Zorgregistraties eerste lijn, en van de totale Nederlandse bevolking, 2020
Demographic characteristics of the patient population listed in GP practices participating in NIVEL Primary care database and of the total Dutch population, 2020
  Nederland
(2020) 
Nivel Zorgregistraties
Geslacht (%)    
mannen 49,7 49,5
vrouwen 50,3 50,5
Leeftijdscategorie (%)    
0 t/m 4 jaar 4,9 4,4
5 t/m 17 jaar 14,2 14,6
18 t/m 44 jaar 33,5 32,9
45 t/m 64 jaar 27,7 28,4
65 t/m 74 jaar 11,2 11,4
75 t/m 84 jaar 6,2 6,1
85 jaar en ouder 2,2 2,1
Totaal aantal personen 17.441.500 1.543.364

PatienteninformatieInhoud gegevensverzameling

De gegevens die voor Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn worden verzameld zijn gegevens die iedere huisarts routinematig, als onderdeel van het zorgproces, vastlegt in zijn elektronisch medisch dossier. Ze geven informatie over:

  • contacten en verrichtingen zoals gedeclareerd bij zorgverzekeraars
  • gepresenteerde gezondheidsproblemen in de vorm van de door de huisarts gestelde diagnose (ICPC-code)
  • voorgeschreven geneesmiddelen met bijbehorende diagnose
  • verwijzingen naar de tweede lijn (incl. verwijsdiscipline) en bijbehorende diagnose (verwijsindicatie)
  • laboratoriumuitslagen en andere z.g. meetwaarden
  • patiëntkenmerken: vier cijfers van postcode van het woonadres; geboortejaar; geslacht

Voor meer informatie over de verzamelde gegevens voor Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn: zie Specificatie gegevensverzameling Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn – Huisartsen.

TurfstreepjesBerekenen van de cijfers

De gerapporteerde cijfers van de huisartsenzorg worden voor ieder onderdeel op dezelfde manier berekend. De cijfers over het aantal contacten, verwijzingen, aantal geneesmiddelen en gezondheidsproblemen worden berekend ten opzichte van het aantal ingeschreven patiënten in de huisartsenpraktijk. Dit cijfer is gebaseerd op het (deel van het) jaar waarin de patiënt is ingeschreven in de huisartsenpraktijk. Sinds 2018 worden de resultaten bovendien gestandaardiseerd op leeftijd, geslacht en stedelijkheid voor die tabellen waarin geen opsplitsing in leeftijdsgroepen wordt weergegeven.

Vergelijkbaarheid van de gegevens van verschillende huisartsenpraktijken

Deelnemers aan Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn maken gebruik van verschillende softwarepakketten:

Het Nivel stelt extractiespecificaties op voor de softwareleveranciers, waarin staat welke gegevens gewenst zijn. De softwareleveranciers vervaardigen vervolgens de extractie-programmatuur en deze komt via een Trusted Third Party bij het Nivel binnen. Het vergelijkbaar maken van gegevens (semantische integratie van de verschillende extracties) vindt bij het Nivel plaats.

KwaliteitbeoordelingKwaliteitscontrole op de cijfers

De gegevens van de deelnemende huisartsenpraktijken zijn niet altijd correct en volledig. Het Nivel checkt de volledigheid en correctheid van de gegevens op een aantal punten alvorens deze te gebruiken voor analyses en rapportage. Gegevens van sommige huisartsenpraktijken kunnen niet voor alle analyses worden gebruikt en worden derhalve uit bepaalde analyses weggelaten; hierdoor kan het voorkomen dat de resultaten voor verschillende onderdelen niet altijd gebaseerd zijn op hetzelfde aantal praktijken en ingeschreven patiënten.

Goede kwaliteit van gegevens registreren

Voor cijfers over het zorggebruik in de huisartsenpraktijk worden alleen praktijken gebruikt met goede kwaliteit gegevens van 1) geregistreerde diagnoses in het journaal, 2) gedeclareerde verrichtingen, 3) voorgeschreven geneesmiddelen, en 4) geregistreerde uitslagen. Dit betekent dat er minimaal 46 weken gegevens geleverd moeten zijn en daarbij voldoende kwaliteit van de diagnoseregistratie (≥70% ICPC-gecodeerde diagnoses) en van de registratie van geneesmiddelen (≥85% ATC-gecodeerde voorschriften). Dit leverde in 2020 een sample op van 369 praktijken met in totaal 1.594.469 ingeschreven patiënten.

Morbiditeitscijfers

Het aantal praktijken op basis waarvan morbiditeitscijfers (incidentie- en prevalentiecijfers van symptomen en aandoeningen) worden berekend, wordt op een andere wijze bepaald. Hiervoor zijn namelijk kwalitatief goede gegevens nodig over meerdere jaren. Lees hier meer over de gehanteerde methode. In 2020 resulteerde dat in een sample van 314 praktijken met 1.371.639 ingeschreven patiënten.

Verwijzing naar de tweede lijn

Tenslotte is er een apart filter voor verwijzingen naar de tweede lijn. Bovenop de filtercriteria voor het bepalen van het zorggebruik (zie hier boven) moeten er in een praktijk minimaal 150 verwijzingen per 1000 patiënten zijn geregistreerd en verwijzingen plaatsgevonden hebben in minimaal 11 maanden van het jaar. Verwijzingen worden geleverd via ZorgDomein. Dit is niet bij alle aan Nivel Zorgregistraties deelnemende praktijken mogelijk, waardoor het aantal praktijken, die gebruikt worden voor het bepalen van de verwijscijfers, lager uitvalt. De verwijscijfers van 2020 zijn gebaseerd op gegevens uit 214 praktijken met 927.964 ingeschreven patiënten.

Nielen, M., Hek, K. Methode vaststellen cijfers zorgverlening huisartsen. Uit: www.nivel.nl [Laatst gewijzigd op 28-03-2022; geraadpleegd op 19-08-2022]. URL: https://www.nivel.nl/nl/nivel-zorgregistraties-eerste-lijn/methode-vaststellen-cijfers-zorgverlening-huisartsen