Ons onderzoek met het Consumentenpanel Gezondheidszorg

Met het Consumentenpanel Gezondheidszorg doet het Nivel onderzoek naar wat patiënten en burgers bezighoudt wat betreft de gezondheidszorg. De onderwerpen die hierop betrekking hebben zijn zeer divers. We geven een overzicht van een aantal onderwerpen waar binnen het panel onderzoek naar wordt gedaan.

 

“We willen weten hoe burgers de zorg ervaren.”
“We willen weten hoe burgers de zorg ervaren.”

Betaalbaarheid van zorgBetaalbaarheid van zorg
De uitgaven voor de gezondheidszorg zijn de afgelopen jaren flink toegenomen en de verwachting is dat de zorgkosten toe blijven nemen de komende jaren. Om kwalitatief goede zorg te kunnen blijven bieden in de toekomst, moet er worden nagedacht hoe de zorg betaalbaar kan worden gehouden.

Eigen betalingen in de zorg

Door de overheid zijn verschillende maatregelen geïntroduceerd die tot doel hebben om de zorg betaalbaar te houden. Een hiervan is het invoeren van eigen betalingen in de zorg. Idee hierachter is dat eigen betalingen zorggebruikers ervan bewust zouden maken dat zorg geld kost. Hierdoor zouden zij kostenbewust zorg gaan gebruiken en dit zou leiden tot minder zorggebruik. Binnen het Consumentenpanel Gezondheidszorg wordt onderzocht of deze maatregelen werken zoals bedoeld.
Deze maatregelen zouden er ook toe kunnen leiden dat de zorg niet voor iedereen even betaalbaar is. Ook dit wordt binnen het panel onderzocht, naast andere onderwerpen die met betaalbaarheid van zorg te maken hebben.

Links ‘Betaalbaarheid van zorg’Links Betaalbaarheid van zorg
Een greep uit onze onderzoeken:

KiezenKiezen
In het huidige zorgstelsel wordt van zorggebruikers een actieve rol verwacht. Zo wordt verwacht dat ze zich gedragen als ‘zorgconsumenten’ die kiezen naar welke zorgaanbieder of zorgverzekeraar zij het best kunnen gaan. Ook kunnen hun rol hebben om samen met de behandelaar het proces van kiezen voor een bepaalde behandeling te doorlopen.
Op deze manier zouden zorggebruikers zorgaanbieders en zorgverzekeraars dwingen om goede kwaliteit van zorg te leveren tegen een scherpe prijs.

1. Kiezen van zorgaanbieder en zorgverzekeraar
Binnen het Consumentenpanel Gezondheidszorg doen we regelmatig onderzoek naar het thema ‘kiezen’. Zo meten we jaarlijks of mensen gewisseld zijn van zorgverzekeraar en wat de redenen zijn om te wisselen of juist niet. Op basis van dit onderzoek houdt het Consumentenpanel een Barometer Wisselen van Zorgverzekeraar bij.

Kiezen van zorgaanbieder en zorgverzekeraarLinks Kiezen van zorgaanbieder en zorgverzekeraar
Een greep uit onze onderzoeken:

2. Kiezen van behandeling: shared decision making
Het is van belang dat mensen actief betrokken zijn in de keuze voor behandelingen, bijvoorbeeld door middel van shared decision making. Binnen het panel wordt daarom onderzoek gedaan naar de mate waarin mensen betrokken willen zijn in het besluitvormingsproces en naar de die factoren hieraan gerelateerd zijn.
Sinds 2016 meet het Nivel jaarlijks hoe patiënten de gezamenlijke besluitvorming over een behandeling ervaren bij hun huisarts of medisch specialist. Dit percentage wordt als indicator weergegeven op de website Staat van de Volksgezondheid en Zorg.

Links ‘Kiezen van behandeling: shared decision making’ Links Kiezen van behandeling: shared decision making
Een greep uit onze onderzoeken:

Vertrouwen in de gezondheidszorgVertrouwen in de gezondheidszorg
Het vertrouwen van zorggebruikers in zorgverleners, zorginstellingen en zorgverzekeraars is een belangrijke basis voor de werking van het gezondheidszorgsysteem. Regelmatig wordt in het Consumentenpanel Gezondheidszorg dit vertrouwen gemeten, bijvoorbeeld met de Barometer Vertrouwen in de Gezondheidszorg.

Meten van vertrouwen op drie niveaus

Tot 2004 is dit vrijwel elk jaar gebeurd en sinds 2004 wordt het vertrouwen elke twee jaar gemeten.
Bij de metingen wordt gekeken naar drie verschillende onderwerpen van vertrouwen:

  • het algemeen vertrouwen in de gezondheidszorg, nu en in de toekomst
  • het vertrouwen in specifieke zorgverleners en zorginstellingen. Dit betreft bijvoorbeeld huisartsen, alternatieve genezers, ziekenhuizen en verpleeghuizen, maar ook het vertrouwen in zorgverzekeraars
  • het vertrouwen in diverse aspecten van de gezondheidszorg

Op basis van dit onderzoek houdt het Consumentenpanel Gezondheidszorg een Barometer Vertrouwen in de Gezondheidszorg bij.

Links 'Vertrouwen in de gezondheidszorg'Links Vertrouwen in de gezondheidszorg
Een greep uit onze onderzoeken:

Solidariteit in het Nederlandse zorgstelselSolidariteit in het Nederlandse zorgstelsel
Sinds 2013 wordt om het jaar gemeten hoe het gesteld is met de solidariteit in de zorg. Met de Barometer Solidariteit in het Nederlandse Zorgstelsel meten we de betalingsbereidheid onder de algemene bevolking in Nederland.

Links ‘Solidariteit in de gezondheidszorg’Links Solidariteit in de gezondheidszorg
Een greep uit onze onderzoeken:

ZorgaanbiedersZorgaanbieders
Een van de drie partijen die een belangrijke rol hebben in het zorgstelsel zijn de zorgaanbieders. Vrijwel iedereen heeft weleens te maken gehad met zorgaanbieders, bijvoorbeeld met de huisarts, de apotheek, de tandarts of met een zorgprofessional in een ziekenhuis.

Ervaringen en meningen van zorggebruikers over zorgaanbieders

Binnen het Consumentenpanel Gezondheidszorg wordt, onder andere, onderzoek gedaan naar de ervaringen en meningen van zorggebruikers over zorgaanbieders. Voorbeelden zijn:

  • onderzoek naar substitutie, waarbij behandelingen verschuiven van de tweedelijns- naar de eerstelijnszorg.
  • de vraag hoe mensen kiezen voor een zorgaanbieder, bijvoorbeeld hoe kiezen mensen voor een ziekenhuis

Links ‘Zorgaanbieders’Links Zorgaanbieders
Nivel-onderzoek met en over zorgaanbieders:

ZorgverzekeraarsZorgverzekeraars
Zorgverzekeraars hebben een centrale positie in de driehoek van zorgaanbieders, zorggebruikers en zorgverzekeraars. Het idee is dat zij kwalitatief goede zorg inkopen tegen een scherpe prijs.

Belangrijke onderwerpen binnen het Consumentenpanel Gezondheidszorg zijn het wisselen van zorgverzekeraar, waarvoor we een Barometer Wisselen van Zorgverzekeraar bijhouden, en de rol van zorgverzekeraars in de zorg.

Wisselen van zorgverzekeraar

Het wisselen van zorgverzekeraar is bedoeld om zorgverzekeraars hiertoe te stimuleren tot het leveren van goede zorg tegen scherpe prijs. Jaarlijks meten we of mensen gewisseld zijn van zorgverzekeraar. Ook vragen we naar de redenen waarom mensen wel of niet gewisseld zijn. Op basis van dit onderzoek houden we een Barometer Wisselen van Zorgverzekeraar bij.

Rol zorgverzekeraars in de zorg

Naast het wisselen van zorgverzekeraar, onderzoeken we onder andere ook wat mensen vinden van de rol van zorgverzekeraars in zorginkoop en welke rol zorgverzekeraars spelen in de keuze voor een zorgaanbieder.

Links ‘Zorgverzekeraars’Links Zorgverzekeraars
Een aantal van onze onderzoeken:

GeneesmiddelenGeneesmiddelen
Veel mensen gebruiken geneesmiddelen. Dit kunnen geneesmiddelen zijn die door een arts zijn voorgeschreven, maar ook geneesmiddelen die men zelf heeft gekocht, bijvoorbeeld via internet.
Onderwerpen van onderzoek zijn bijvoorbeeld:

Overhouden van geneesmiddelen

Het overhouden van geneesmiddelen is de meest genoemde bron van verspilling bij het Meldpunt Verspilling. Binnen het panel doen we onderzoek naar hoe vaak zorggebruikers geneesmiddelen overhouden en waarom, om hier meer grip op te krijgen.

Effecten van het niet meer vergoeden van geneesmiddelen

Het panel biedt ook unieke mogelijkheden om effecten van het niet meer vergoeden van geneesmiddelen te onderzoeken. Door antwoorden op vragenlijsten te combineren met gegevens over zorggebruik zoals geregistreerd bij de huisarts, kunnen we bijvoorbeeld nagaan:

  • of geneesmiddelen die niet meer vergoed worden minder vaak worden voorgeschreven
  • wat zorggebruikers doen die de geneesmiddelen niet meer voorgeschreven krijgen

Links ‘Geneesmiddelen’Links Geneesmiddelen
Een greep uit onze onderzoeken:

e-HealthE-health
Het ministerie van VWS wil het gebruik van e-health meer benutten. De omslag naar e-health levert naar verwachting betere zorg en meer eigen regie op. De ontwikkelingen met betrekking tot e-healh in Nederland worden sinds 2013 gemonitord in de jaarlijkse eHealth-monitor van het Nivel en Nictiz.

eHealth-monitor

Vanaf 2013 voert Nivel in samenwerking met Nictiz, het Nationaal ICT Instituut in de Zorg, de Nederlandse ‘eHealth-monitor’ uit. De monitor geeft over meerdere jaren onder meer inzicht in:

  • de mate waarin zorggebruikers en zorgverleners e-health-toepassingen tot hun beschikking hebben
  • de mate waarin zij daadwerkelijk gebruik maken van e-healthtoepassingen welke factoren het gebruik van e-health beïnvloeden en welke effecten zorggebruikers en zorgverleners ervaren bij het gebruik van e-healthtoepassingen

Voor deze monitor wordt ook een vragenlijst afgenomen binnen het panel.

Links e-healthLinks E-health
Een greep uit ons onderzoek:

Organisatie en beleidOrganisatie en beleid van de gezondheidszorg 
Regelmatig verandert er iets aan het gezondheidszorgbeleid of de organisatie van de gezondheidszorg. Er worden nieuwe regelingen ingevoerd of nieuwe wetten worden van kracht. Dit heeft gevolgen voor de gebruikers van de gezondheidszorg. Binnen het Consumentenpanel Gezondheidszorg wordt hier onderzoek naar gedaan.

Evalueren van de organisatie en veranderingen in de zorg

Een belangrijk onderdeel is het evalueren van de veranderingen. Hierbij wordt niet alleen onderzocht of de veranderingen het gewenste eindresultaat hebben, maar ook voor welke groepen zorggebruikers het beleid werkt zoals bedoeld en voor welke groepen zorggebruikers niet. Een voorbeeld hiervan is het onderzoek naar substitutie, waarbij behandelingen verschuiven van de tweedelijns- naar de eerstelijnszorg.
Naast veranderingen wordt er ook onderzoek gedaan naar de organisatie van de gezondheidszorg.

Links ‘Organisatie en beleid’Links ‘Organisatie en beleid’
Voorbeelden van ons onderzoek:

Preventie en leefstijlPreventie en leefstijl
Het Nationaal Programma Preventie (NPP) richt zich op verschillende domeinen en onderwerpen. Uitgangspunten zijn onder meer een integrale aanpak en minder vrijblijvendheid. Dat moet zo dicht mogelijk bij de burger gebeuren: in de wijk, op school en op het werk. Regelmatig doen we binnen het Consumentenpanel Gezondheidszorg onderzoek naar preventie, maar ook naar leefstijl. Leefstijl omvat onder andere bewegen, voeding, alcoholgebruik, roken en hygiëne.

Overzichtsstudie Preventie

In 2011 is in het kader van de Nivel overzichtsstudie preventie een vragenlijst binnen het Consumentenpanel Gezondheidszorg afgenomen over onder andere deelnamebereidheid aan preventieprogramma´s in de zorg. Het is van belang om te weten wie er wel willen deelnemen en wie niet, en welke factoren gerelateerd zijn aan deelnamebereidheid.

Links ‘Preventie en leefstijl’Links Preventie en leefstijl
Een greep uit onze onderzoeken:

Meer weten?Meer weten?
Voor meer informatie of vragen kunt u contact opnemen met:

Dr. Anne Brabers
Senior onderzoeker bij het Nivel
[T] 030 272 98 55
[E] a.brabers@nivel.nl

Panelleden die meer informatie willen, kunnen contact met ons opnemen via:
[E] consumentenpanel@nivel.nl.

 

Gegevensverzameling