Dossier Transparantiemonitor

Bij ons onderzoek naar transparantie in de zorg bekijken we hoe de patiënt de weg vindt naar de best passende zorg. Vanuit daar gaan we bovendien in op de vraag hoe transparantie zich ontwikkelt in de zorg en wat dat oplevert. Vanaf 2018 richten we ons met de Transparantiemonitor elk jaar vanuit een eigen, onderscheidende invalshoek.

Toen en nu: van mono- naar multidisciplinair onderzoekTransparantie in de zorg, een begrip met meer dimensies

Transparantie in de context van zorg heeft in de loop der tijd meerdere betekenissen heeft gekregen:

  • Van oudsher gaat het over de beschikbaarheid van informatie over de kwaliteit van zorgaanbieders
  • Tegenwoordig gaat het ook om de informatie over de effecten van verschillende behandelingen.
  • Daarnaast is de bruikbaarheid van informatie steeds belangrijker geworden, bijvoorbeeld bij gezamenlijke besluitvorming tussen arts en patiënt.
Een paar jaar geleden ging het bij transparantie in de zorg vooral over het benchmarken van zorgaanbieders. Nog steeds is dat de belangrijkste associatie van veel mensen, maar inmiddels is transparantie in de zorg veel meer dan dat.
Profile picture for user n.bos@nivel.nl

Onderdelen van de Transparantiemonitor

De Transparantiemonitor bestaat uit drie verschillende onderdelen die elk jaar worden herhaald, elk jaar vanuit een eigen invalshoek. Het gaat om:

  1. Kennis ontwikkelen: houden peilingen onder zorggebruikers en artsen en brengen zo in kaart hoe transparantie omtrent (kwaliteit van) behandelingen en zorgaanbieders zich ontwikkelt, vanuit patiëntenperspectief én artsenperspectief. Ook de regeldruk wordt in kaart gebracht. Daarnaast verdiepen we ons in specifieke cases die gericht zijn op het transparant(er) maken van informatie over zorg. 
  2. Kennis delen: elk jaar verspreiden we de resultaten van de onderdelen van de Transparantiemonitor onder zorgprofessionals. Ook publiceren we de resultaten online op onze website, in factsheets en rapporten. Daarnaast sluiten we aan bij bestaande congressen waar we de resultaten presenteren.
  3. Kennis gebruiken: samen met relevante partijen bekijken we hoe de inzichten uit de Transparantiemonitor kunnen worden benut voor lopende en toekomstige ontwikkelingen en projecten.

Expertise en gericht op innovatieTransparantiemonitor 2021-2022: vier manieren waarop transparantie bijdraagt aan de best passende zorg

In de Transparantiemonitor 2021-2022 hebben we vier verschillende manieren die bijdragen aan de best passende zorg voor de patiënten centraal gesteld. De vier invalshoeken zijn omschreven als vier 'knoppen waaraan gedraaid kan worden’ om zorggebruikers te helpen op weg naar de best passende zorg:

  • Zelfzorg
  • Kiezen van een zorgaanbieder
  • Samen beslissen
  • Leren en verbeteren door zorgaanbieders

Per 'knop' geven we aan wat de ontwikkelingen zijn tot nu toe en welke onbenutte kansen kunnen worden opgepakt om te komen tot de best passende zorg voor de zorggebruiker.

Expertise en gericht op innovatieTransparantiemonitor 2020-2021: vier manieren waarop transparantie bijdraagt aan de best passende zorg

In De Transparantiemonitor 2020-2021 zien we de 'brede invulling' van het begrip 'transparantie in de zorg' ook weer terug, net als in voorgaande jaren. We gaan vanuit verschillende perspectieven in op:

  • de behoefte aan kwaliteitsinformatie over zorg
  • de beschikbaarheid kwaliteitsinformatie over zorg
  • op de bruikbaarheid van die informatie voor het verbeteren van zorg

Expertise en gericht op innovatieTransparantiemonitor 2019-2020: drie invalshoeken op transparantie van zorg (2)

De Transparantiemonitor 2019-2020 is - net als in 2018-2019 - ingedeeld in de volgende onderdelen:

  1. Best passende zorg inzichtelijk maken voor patiënten: we brengen in kaart welke initiatieven er zijn ondernomen die raakvlakken hebben met transparantie van zorg en/of de best passende zorg voor patiënten, bijvoorbeeld kwaliteitsregistraties, keuzehulpen of PROMs (Patient Reported Outcome Measures).
  2. Jaarlijkse peilingen van burger- en artsenperspectief op transparantie van zorg: we geven inzicht in de ontwikkelingen op het gebied van transparantie van zorg en signaleren eventuele knelpunten of verbeterpunten.
  3. Wat levert transparantie van zorg op: we creëren helderheid over wat transparantie van zorg oplevert, voor zowel de zorggebruiker als de zorgverlener.

Expertise en gericht op innovatieTransparantiemonitor 2018-2019: drie invalshoeken op transparantie van zorg (1)

In het eerste jaar van de Transparantiemonitor richtten we ons onderzoek - vanuit de hiervoor genoemde drie invalshoeken - op:

  • Hoe komen patiënten tot informatie over zorgaanbieders?
  • Wat is de reikwijdte van initiatieven onderzocht om de zorg transparant te maken die zijn ontwikkeld, zoals Thuisarts.nl en initiatieven tot samen beslissen?
  • Wat is het artsenperspectief op transparantie in zorg?
  • Wat levert dit op aan transparantie in zorg?

Transparantiemonitor: publicaties per onderwerp

Vanaf 2018 zijn er binnen de Transparantiemonitor verschillende onderwerpen terugkerend gemonitord, onder zowel artsen als zorggebruikers. Per onderwerp vindt u de publicaties en het bijbehorend nieuwsbericht:

Samen beslissen
Perspectief van de burger/patiënt: informatievoorziening en -gebruik
Beperkte gezondheidsvaardigheden en transparantie in de zorg
Schaarste in de zorg
Zorgverlenersperspectief op transparantie in de zorg
Overkoepelende jaarrapporten

Uitgelicht: door het proces van samen beslissen komen tot de best passende zorg

Een kernthema van de Transparantiemonitor 2018-2022 is het traject van ‘samen beslissen’, dat patiënt en zorgaanbieder samen aangaan om te komen tot de best passende zorg voor de patiënt. Hoe hoe werkt dat? En wat levert dat op? Niet alleen de keuzes die de patiënt maakt zijn belangrijk, maar ook de wijze hoe die patiënt tot deze keuze komt: welke informatie gebruikt de patiënt om een keuze te maken en hoe komt die informatie tot stand? In de volgende figuur is weergegeven hoe het proces van 'samen beslissen' zou kunnen verlopen (uit de folder Transparantiemonitor 2018-2022 voor zorgprofessionals).

Model "Komen tot passende zorg"

Toelichting bij de figuur
Een patiënt die een zorgtraject doorloopt, maakt – bewust of onbewust – keuzes die tot vervolgstappen leiden:
De patiënt:

1. kiest voor een zorgaanbieder
2. kiest voor een behandeling
3. krijgt hierbij hulp van zorgprofessionals en kan ook zelf informatiebronnen raadplegen
4. vindt zodoende de best passende zorg

De zorgprofessionals
5. registreren zorggegevens over de patiënt tijdens het zorgtraject
6. bundelen dit met de informatie over andere patiënten
7. leren zodoende van elkaar,  in een ‘plan-do-check-act-cyclus’

8. Dit vergroot de kennis over kwaliteit van zorgverleners en behandelingen.
Deze kennis wordt weer onderdeel van de keuzeondersteuning (3).

Meer weten? We komen graag met u in contact!Meer weten? We komen graag met u in contact!

Ziet u in uw werk raakvlakken met een van de onderdelen van de Transparantiemonitor en wilt u uw kennis delen? Wilt u meer weten over de Transparantiemonitor? Neem dan contact op met het Nivel:
[E] transparantiemonitor@nivel.nl
[T] 030 272 97 00

De Transparantiemonitor 2018-2023 wordt gefinancierd door het ministerie van VWS.

Bos, N., Zagt, A. Dossier Transparantiemonitor. Uit: www.nivel.nl [Laatst gewijzigd op 10-12-2023; geraadpleegd op 01-03-2024]. URL: https://www.nivel.nl/nl/resultaten-van-onderzoek/dossiers/dossier-transparantiemonitor
Gegevensverzameling